Weblog1

 ‘En… ben je al met de auto weggeweest?’, vroeg Gerhard. Tja die houdt me strak in de gaten. ‘Nee, nog niet, maar morgen moet het maar gebeuren. Ik zie er nog even tegen op’. Tja… ik ben me ook zo’n held. Het is dat ik dat gehobbel met die scootmobiel zat ben. Ik snap er niks van dat Wim er zo mee overweg kon, reed heel Emmen rond, dwars  door het bos, van de Rietlanden naar de Emmerhout en terug naar huis. Helemaal lekker uitgewaaid. Hij was er ook afhankelijk van en hield van de buitenlucht. Vooral wanneer hij door  de Emmerdennen reed waande hij zich even weer in de bossen op de Veluwe bij Hattem.

Nee, ik fiets het liefst en dat ga ik vaker doen… als het redelijk weer is. Ik ben niet bang voor een spatje maar een plensbui hoeft van mij ook niet.

Maar… ik heb vanmorgen de auto laten wassen in de Maxi wax. Hij zag er niet uit na 9 weken stilstand. Hij is er weer klaar voor… en ik ook! Morgen ga ik voor het eerst ook weer aqua joggen….

Een van mijn laatste boeken Hobbels ( of- My Way) is erg persoonlijk, een autobiografie die weergeeft langs welke obstakels ik soms kwam tijdens mijn reis door het leven en wat dat met me deed. Het deed me goed om het te kunnen verwoorden en is meteen een soort nalatenschap voor mijn kinderen en naaste familie en vrienden.

En nu… was ik echt uitgeschreven? Of wordt het toch een kinderboekje? Of…? Ik had vorige week drie dagen met mooie bezoeken en fijne gesprekken die dieper gingen dan je gewend bent. Een ervan ging over  wat ik nu toch zou gaan doen. Ik ben nog niet zo mobiel als ik zou willen en dat wordt het misschien ook niet meer. Omdat ik ook wat in de knoop geraakt ben wat betreft mijn vroeger toch stevig en kinderlijk geloof, was ik de laatste jaren regelmatig in een dal geraakt. De opwekkingsliederen die ik vroeger graag zong zing ik niet meer met die overtuiging zoals vroeger. Zo werd voorgesteld om daar eens over te schrijven om duidelijker te krijgen waar dat vroeger zo vaste geloven gebleven is. Dat kinderlijke geloven zal het niet meer worden, maar… hoe dan wel? Zo ben ik op weg gegaan met een nieuwe uitdaging. Of het ooit een boek wordt? In elk geval zal het mij duidelijk worden hoe mijn denken en geloofswereld door de jaren heen veranderd is.

Het is toch al jaren geleden dat ds. Anne van der Meiden naar Emmen kwam om in de Grote Kerk een dienst in de streektaal te houden. Natuurlijk wilden wij daar graag bij zijn.
Ik vind het mooi wanneer mensen in hun moedertaal spreken. Of zoals ds Anne van der Meiden ook preken. Het was of je bij hem om de tafel zat, zo kwam het binnen. Samen met Herman Finkers en vast nog wel meer heeft hij ook gezorgd voor een Bijbelvertaling in het Twents. Hij overleed in 2021, nu bijna vier jaar geleden.
“Het allernieuwste wat ik pas in de auto over de radio hoorde was een therapeut die aanbood om je af te helpen van een luxeonderbrekingsdepressie”, zo vertelde ds. Anne van der Meiden toen in de Grote Kerk in Emmen. ‘Ik zat haoste in de berm’, voegde hij er aan toe. Deze bijzondere dominee uut Twente was nu eens naar Emmen gekomen. Het was de moeite meer dan waard.
Het onderwerp was die morgen Graaien naar lucht:” ’t Is net as weend, ie-j zeet et neet en rent d’r mor achteran. Dat wodt neet wat”.
De mensen hebben voornamelijk twee masters, drijfveren. Hoe krijg je zoveel mogelijk geld en de poging om alles tegen te gaan wat je er weer van af helpt. Er is een woord voor: hedonisme, genotzucht. Voor de jeugd is het weer het toppunt om een i-podje te krijgen in de kleur van je haar en een 5,1 voor een proefwerk is voor hen al helemaal het einde.
“Jao ie-j hebt makkelijk praoten”, zei iemand tegen hem, “A-j genog hebt kuj zunig andoon”.
Hij maakte al prekend de vergelijking van Calvijn die hij meer het type voor de grote Handelsbank vond staan en Luther die meer de Coöp. Raiffeisenbank vertegenwoordigde.
Ach eigenlijk was de grote lijn : werken voor je geld, wees tevreden met wat je hebt en geef de ander die het nodig heeft ook wat. Hij wees op de wijsheid van de opoe van Daniel Lohues in het liedje van de cd Allennig: Ie-j mot oe altied kunnen redden.
“Dan he-j den therapeut ok neet neudig” beëindigde hij zijn betoog.
Dit is natuurlijk maar een hap snap weergave, maar wanneer je bepaalde uitleg in de moedertaal het Nedersaksisch hoort is het net of het beter bij je binnenkomt. Et kump oew achter ’t vesjen. Of het nu Drents, Achterhoeks of in dit geval Twents gezegd wordt, maakt dan niets meer uit.

Er zijn behoorlijk wat overeenkomsten tussen een Achterhoeker en een Drent. Beiden laten ze niet gauw het achterste van de tong zien. Beiden willen je niet graag voor het hoofd stoten. Beiden zijn nogal bescheiden en denken meteen dat ze het in het westen beter weten.
Maar kom je er aan de deur dan is het al gauw: ”Kom d’r in, wo-j koffie hebben”? Naar beiden moet je goed luisteren naar hun antwoord wanneer je ze iets vraagt. De toon van hun ja of jao kan heel verschillend zijn. Een aarzelend jao, jao….. betekent gegarandeerd: nee.
In Drenthe lijken ze helemaal niet zo enthousiast als je vraagt hoe ze iets vinden. Is het antwoord:” ’t Kon minder”… betekent dat eigenlijk dat het prima is. We zijn hier nu al bijna 40 jaar in Drenthe en ik betrap mezelf er op dat ik me al aardig aangepast heb. Wanneer ze me vragen of ik een kop koffie wil zeg ik waarschijnlijk :”Mag wel”!
Veel Drenten denken dat ze keurig AN spreken als ze zeggen: Waar kom jij weg? Of: in de Delftlanden worden toch veel wonings gebouwd!
Waar ze niet vaak over hebben is: hun gevoel. Over liefde wordt niet gesproken. Er is ook geen echte Drentse vertaling van bij mijn weten.
Toen Wim en ik elkaar leerden kennen in Hattem hebben we veertien dagen hooghollands tegen elkaar gesproken. Tot we ontdekten dat onze thuistaal het Achterhoeks en Veluws is en dat lijkt toch wel veel op elkaar. Vanaf die tijd gingen we in onze eigen taal verder.
Toen tante Gerritje 85 werd hield ze ook een toespraak in het Achterhoeks, omdat ze zich daar het best in kon uitdrukken. Haar kleindochter had eens gezegd: ”Mama praat altijd Hollands met ons. Alleen wanneer ze kwaad wordt… gaat ze ineens over in het Achterhoeks”.
Wanneer we bij onze buren zijn praten we ieder onze eigen taal, waarbij ik moet zeggen, dat dat van Wim meer Drents dan Veluws klonk. Hij had bij Holvrieka veel met de mensen in de werkplaats van doen. Dat jaar hadden we dan beide spreukenkalenders en dagelijks hielden we zo onze eigen thuistaal bij.

Even voor jullie een Achterhoekse:
Hee löp as ’n hane met stront an de peute—
een man die bij het lopen zijn voeten opvallend hoog optilt.

En één van de Veluwse spreukenkalender:
Hendert niks asse oaver oe proat, want dan tel ie nog met.

En… ik ben al weer blij met de Achterhoekse voor 2026 die Ben en Diny voor mijn verjaardag meebrachten

Het voordeel van opgroeien op het platteland, wat een gek woord eigenlijk, is dat je tweetalig opgroeit. De eerste vier jaren leer je thuis en in de buurt je thuistaal. In mijn geval was dat het Achterhoeks van Vorden en omgeving, wel met invloeden van opoe die uit Voorst afkomstig was. Ik merkte dat pas toen we naar Linde verhuisden toen moeder Coba met vader Hein trouwde. Sommige woorden werden net iets anders uitgesproken. Ze hadden het bv over de delle als wij het als daele uitspraken. Toch was dat slechts 4 km verder.

Toen ik Wim tegenkwam spraken wij de eerste weken gewoon A.N., Algemeen Nederlands. De B er tussen, van ‘Beschaafd’, is nu weg. Net of een streektaal niet beschaafd kan zijn. Na die eerste weken kwamen we er achter dat bij ons beiden thuis ook de streektaal werd gesproken. Bij Wim thuis het Hattems en bij ons het Achterhoeks. Met onze drie jongens was het anders. We verhuisden nogal en wij spraken daarom gewoon Nederlands met ze. Naadloos gingen we over op onze streektaal als we samen iets bespraken. Eens hoorde ik onze taalpurist Wim Daniëls vertellen dat het in zijn gezin net zo ging. Dat deed me goed. En dan dat gezin met die zeer muzikale jongens Arthur en Lucas Jussen, . Ze zijn afkomstig uit Zuid Limburg maar zelfs in Het Gooi spraken ze onder elkaar als gezin hun moedertaal.

Of onze jongens ook het Achterhoeks spreken? Nee, totaal niet. Maar ze snappen het wel. Een heel tijdje terug zei Mark eens: ’Daor zö’j ’t veur hebb’n. Dat zeg je altijd’. Dat zal dan wel. Als iemand je ergens voor wil bedanken zei opa Bijenhof dat al. Je kunt ook zeggen ‘Geen dank’ of zoals de Engelsen: ‘You are welcome’. Maar in het Achterhoeks klinkt ‘Daor zö’j ’t veur hebb’n’ zo gek nog niet.

Vroeger werd er wel eens minachtend over gedaan wanneer je je streektaal gebruikte, net of je je ervoor moest schamen. Intussen is er meer aandacht voor, het geeft juist iets extra’s. En zo gingen we verder ons leven door in onze eigen thuistaal, Achterhoeks, verweven met een beetje Veluws en Drents en zo is dat gebleven tot… Wim ineens wegviel.. Nu praat ik tegen Storm in mijn moedertaal en hij begrijpt me helemaal.

Nog even en dan wordt het leven weer gemakkelijker. Maandag naar de orthopeed voor een nacontrole en dan hoop ik de weg weer op te kunnen met de auto. Ik mag er meteen wel mee door de wasstraat. Er zit intussen de stof van 7 weken op. Het blijft nu nog bij het fietspad met mijn lage fietsje of de scootmobiel van Wim.

Het lopen zelf is nog wel een dingetje. Ik heb zolang niet verder dan 100 m gelopen dat ik weer in training moet. Een rondje Torflang langs de bungalows kost me hier al zweetdruppels. Ik begin nu ook de scootmobiel meer te waarderen. Je zit er zo rustig op dat je alle tijd hebt om lekker om je heen te kijken, harder gaat ie toch niet. Lekker de wind door mijn haren, dat heb ik niet op mijn lage fiets. Dan doe ik nog steeds netjes de fietshelm op die Wim me verplicht aangepraat heeft.

Ik geloof dat Storm nu alle losse haren wel kwijt is. Dat onderhaar is het ergste. Ik borstel en borstel maar door. Het lange haar kan ik nog voor het spinnen gebruiken maar het losse korte haar doe ik maar de natuur in voor de vogeltjes.

Het is nu 12 jaar later. Er is intussen veel gebeurd. Afscheid moeten nemen van Ben en Niesje, Mark, Curtis, Henry en Wim. Mijn verstand zegt dat ik me vooral de mooie momenten moet herinneren, de mooie verjaardagen met iedereen om ons heen in Hengelo, aan de Kuifmees en het Schoolpad. Maar je gevoel doet anders. Beide horen bij het leven.

Dit keer vierde ik het in etappes. Zondag al met de Timmertjes en Rick. Die moeten allemaal door de week werken, op Daan na dan. Die gaat volgende week pas weer naar school. We hebben gezellig Chinees gehaald. Frank nam die taak op zich. Was gezellig samen.

Op mijn verjaardag zelf kwamen Ben en Diny met Berend over en konden Gerhard en Judith er bij zijn. En heeeel veel felicitaties online, per kaart of telefoon. En gistermorgen de buurtjes Ineke en Hennie en later ook buurvrouw Grietje die intussen al 90 is. Zo was het mooi verdeeld en was er genoeg tijd om samen te praten. En… Rick weet het zeker…. Die daarboven waren ze er ook bij.

We hadden het op mijn verjaardag over het warme weer  dat we vaak hadden op 26 augustus. Ook dit keer was het raak. Het was gezellig buiten onder het zonnescherm maar ik zat even later toch liever binnen.  Blijkt toch niet altijd zo te zijn geweest. Ik kon dit tegen uit de periode dat alles nog zonder veel problemen leek. Ziehier deze herinnering uit 2013—Ben en Niesje waren al gearriveerd. Wij stonden op het punt om onze Amerikaanse familie op te zoeken die we al wel in Nederland hadden meegemaakt. Dit keer zouden we starten bij Berdena en Curtis in Minneapolis—

Nog even… en we stappen op het vliegtuig om onze Amerikaanse familie te ontmoeten. Ben en Niesje zijn onze vaste oppas hier op ons huis en de dieren. Natuurlijk waren ze gisteren paraat om samen met onze familie mijn verjaardag te vieren. Vanwege het trieste weer weken we uit naar de Finse kota voor een hapje en een drankje. En de geplande barbecue werd snel omgezet in de bekende van der Kolk nasi.

Soms zit het mee… en soms zit het tegen. Als het leven je even tegen zit kun je de pest er in hebben. Later blijkt het toch nut te hebben gehad. Zo las ik een stukje van Daniel Lohues in ons Dagblad van het Noorden. Doordat hij wegens zijn Drents accent een nieuw baantje in een muziek winkel misliep ergens in het westen van ons land, ging hij wel met zijn Drentse liedjes aan de slag. We weten allemaal wat het geworden is. Prachtige luisterliedjes maakt die man uit Erica, die nog steeds verknocht is aan zijn geboortestreek, ook al heeft hij de hele wereld al over gereisd. En een commentaar dat er op dat stukje kwam, enorm.
Leuk om te lezen hoe veel mensen reageerden die met een streektaal zijn opgegroeid en een warm gevoel krijgen als ze hun eigen taal weer horen spreken. Wat een reacties van mensen die vanuit het oosten van het land naar het westen gingen en soms weer terugkeerden. Toen ik jaren terug in Vorden in een supermarkt kwam zei ik tegen Wim: ’Hier praot ze eindelijk weer gewoon’.
Maar ook het Drents is een mooie taal. In de buurt waar we bijna 30 jaar woonden wordt Drents gepraat en ik antwoordde in het Achterhoeks, dat vonden ze heel normaal. Alleen op school kon ik de kinderen hier niet goed het verschil in gebruik van ij en ei uitleggen. In het Gelderse en later in Twente kon ik steeds zeggen dat wanneer je een Nederlands woord met een ij er in kon veranderen in een woord met een ie, zoals in: ’De appel is rijp’ wordt het ‘riepe’. En als dat niet ging kon je de ei van eitje gebruiken. Makkelijk zat. Maar in het Drents ging dat niet meer op.
Mooi vond ik het ook dat Janny laatst eens meldde, toen we het over dialecten hadden, dat ze op haar stageadres eens naar huis belde in de Achterhoek. Haar werkgeefster hoorde het gesprek stomverbaasd aan en vroeg haar of ze soms uit Zweden kwam.

Het Nedersaksisch wordt gesproken in Groningen, Drenthe, Overijssel, de Achterhoek en enkele niet-Friestalige gebiedjes in Friesland.- zie kaartje.