hetty

De Gedachtenis- of herdenkingszondag heeft me opnieuw geraakt. Stond ik 2 jaar geleden samen met Gerhard en Rick de kaars voor Wim aan te steken, nu was ik samen met Ineke om waxinelichtjes voor onze geliefden te laten branden. De familie van Hennie die naast ons zat met een tweeling meisjes waren er voor hun vader en opa, de broer van Hennie. Het was een dienst voor iedereen of je nu elke zondag in de kerk zat of niet, heel mooi. Nielspeter deed het geweldig met de kinderen voor ze naar hun eigen dienst gingen En ook nu raakte ik weer ontroerd. De liederen die we zongen waren bekend, de laatste zelfs het lievelingslied van mama: Wat de toekomst brengen moge…. En ook: Eens als de bazuinen klinken.

Nielspeter werkt niet alleen met woorden maar ook met beelden, dat blijft je beter bij. Daarom ben ik nooit vergeten dat onze vroegere dominee in Vorden van Zorge toen ik een jaar of 10 was tijdens een jeugddienst ineens een hamer uit zijn toga tevoorschijn haalde om ons te laten zien dat wij allemaal een werktuig in Gods hand zijn. Dit keer een mooi en kleurrijke liturgie èn bij de uitgang een echt voorbeeld van een tranenflesje dat vroeger wel eens samen met een geliefde begraven werd. En dat alles samen met het herdenkingsstuk van Rien en de liederen van de Cantorij maakten het een mooie en waardevolle herdenkingsdienst van.

Nadat Niesje overleed en wat later ook Ben misten we hen natuurlijk erg. Vooral als broer en zus maar ook als onze vaste oppas wanneer we weer eens de caravan pakten.

Ria bood meteen aan: ’Jan en ik willen wel oppassen hoor’. En dat gebeurde. De eerste keer toen we met Johan en Joke naar Portugal afzakten zagen ze met lede ogen dat we maar één kip meer hadden. Vooral Jan vond dat zielig en ze ontdekten op Marktplaats in Emmen een paar prachtige bruine legkippen als aanvulling voor ons erf. Ze legden goed en waren vriendelijke kippen. We noemden ze Ria en Jantje, naar de goede gevers. Ze zijn er tot onze spijt niet meer, gepakt door vos en steenmarter.

Jan en Ria vonden het intussen ook leuk om met ons naar camping de Boomgaard te gaan en Storm ging dan gewoon mee. Zo ook afgelopen september. Jan vierde er zelfs zijn 70e verjaardag. Hij zag wat schilderijen van me en begon voorzichtig of ik ook wel eens kippen schilderde. Hij had zelf vroeger ook kippen gehad.

Dat liet ik me niet nog eens zeggen en maakte speciaal voor Jan een schilderijtje naar een foto van Ria en Jantje in de sneeuw. Ik schilderde ze op een blaadje, geschikt als presenteerblad maar ook om op te hangen. Maandag kwam Jan Ria ophalen na onze gezamenlijke brei- en vertelmiddag. Zo kon ik Jan hiermee verrassen. En dat werd het. Nee Jan gaat er geen presenteerblaadje van maken. De kippen komen boven zijn bureau te hangen, de plek waar hij veel te vinden is. Vind ik een hele eer!

Het was een klas met uiteenlopende figuren op de Kweekschool voor onderwijzers in Doetinchem, zoals het toen heette. Niet alleen wat betreft de karakters maar ook hun geografische achtergrond. Ze kwamen vanuit de hele Achterhoek en Liemers, van Gelselaar tot aan Velp. En Grada kwam uit Bronkhorst, de dochter van bakker Bosch. We hebben samen heel wat afgelachen want Grada was een vrolijk type. Dat had ze niet van een vreemde. Haar moeder was net zo. Die hield wel van een geintje.
Toen Grada na haar Kweekschooltijd in Vorden aan de mij zo bekende School met den Bijbel kwam te staan, werden na een tijdje de collega’s in Bronckhorst uitgenodigd op de koffie. Juffr. Van de Hel, mijn eigen oude juffrouw van de eerste klas was er nog bij en waarschijnlijk ook de toen al oude meester Berenpas. Moeder Bosch had het een en ander gehoord over de stijlvolle collega’s natuurlijk en kon het niet laten…. Toen het gezelschap precies op het afgesproken tijdstip arriveerde, had moeder Willemien net alle stoelen op de kop op de tafel staan, een schort voor en een doek om het hoofd zodat het net leek of ze druk aan de schoonmaak was. Wat een consternatie. Toch stonden in een ogenblik alle stoelen recht, zag Willemien, schort af en doek van het hoofd, er pico bello uit en kwam de taart op tafel. Ze hebben nooit geweten of ze het misschien vergeten of dat het als grap bedoeld was.
Bovendien kon die erg aardige gedichtjes maken over alledaagse zaken die ze zag of haar ter ore kwamen. Ze maakte ze ook naar aanleiding van de verhalen die Grada vertelde als ze thuis kwam. Zo ook het gedicht over de kwijtgeraakte blokfluit van klasgenoot Aad. Die was trouwens wel vaker iets kwijt. Sommige kwamen in de krant terecht, zoals het Jammerhöltjen. .
Alweer jaren terug gingen we met Ben en Riet vanaf camping De Boomgaard naar Bronkhorst om even rond te kijken en een kop koffie te drinken in Herberg De Gouden Leeuw. Ik schoot met Riet ook even een winkeltje in, gewoon even kijken. Ik zag ineens dit boekje liggen: In en Umme Bronckhorst, waarin een aantal gedichtjes in het Achterhoeks van Willemien Bosch weergegeven worden. En dan gaat het verleden weer leven. Het is een heel dun boekje, uitgegeven in 1970. Ik kocht er een. ‘Vind u het niet erg dat er in geschreven is?’, zei de dame achter de kassa. ‘Het geeft wat extra’s, gaf ik als antwoord, ‘het is haar handtekening’.  Ik vroeg haar nog of zij de schrijfster gekend had. Ze had geen idee. Zo gaat het.

Om het verhaal opnieuw weer compleet te maken:

Deze komt uit het bundeltje: In en umme Bronckhorst
Riemelerieje van Willemien Bosch- Wentink.

Wat van ver kump…

Ze hadden al sinds jaoren
In ’t zelfde darp ewoond
Mor nooit nog veur mekander
Belangstelling getoond

Mor toen die blonde Pleuntjen
Een baan kreeg in de stad
Jao wel, toen merken Driekes
Op ens- hi’j missen wat

Toen is die domme Driekes
Eur haostig nao gegaon
En hef- wel wat verleagen-
De ‘grote vraog’ gedaon

‘Ik snap ow niet’, zei Pleuntjen
‘Toe’k in de buurte zat
He’j a’k et zo mag zeggen
Nooit oog veur mien gehad’

Jao, dan mot Pleuntjen lachen
At zi’j ten antwoord krig
‘Wi’j zuukt vaak in de verte
Wat hier veur ’t griepen lig!’

En soms is de wereld weer klein. Zo meldde neef Joop, die bevriend was met Grada’s broer, dat hij ooit voor Bakker Bosch een brandmerk met ‘Bronkhorst’ gemaakt heeft om daarmee in klompen de naam te branden. Die verkocht hij dus ook naast zijn bakkerij.

Derde klas van de Kweekschool. Ik sta in het midden met het lichte vest en naast mij Grada die hier het praten niet kan laten. Aad is er niet bij, zeker vergeten….Gert Jan Somsen 2e van rechts bovenaan.

Grada Bosch komt uit Bronkhorst, het kleinste stadje van Nederland. Nu is het een trekpleister voor heel Europa en Omstreken. En … woont Grada op een woonboot in Amsterdam!
Toen was het gewoon …een heel klein stadje met een kerk èn een bakker: bakker Bosch, Grada’s vader. Haar moeder kan heel leuk dichten en wanneer ze de enthousiaste verhalen van Grada hoort stroomt er vanzelf weer een nieuw stuk Achterhoekse poëzie uit haar pen. Aad Dorst en Gert Jan Somsen zijn meestal een dankbaar onderwerp. Ik heb deze indertijd (1962) uit de krant geknipt!

‘t Jammer höltjen
-historisch-

Toontjen had et veurjaor weer te pakken.
De schoonmaakwoede sloeg eur in de bol.
Ze zei dat zi’j- as eur mevrouw et goed von-
Vandaag Joops kamer effen nemmen zol.

Wat ‘effen nemmen’ is, hef Joop ervaren
Toen hi’j in huus kwam van de school- wat strop-
Toen dreef zien kamer- inclusief ook Toontjen-
Vanaf de vloer tot et plafond van ‘t sop.

Hi’j ging die aovend bi’j zien vriend studeren
Mor biester lukken wol zien studie niet.
Want hi’j hef zenuwachtig uutgelaoten
‘k Bun straks al mien eigendommen kwiet.

Hi’j had dat al zo vake ondervonnen
As Toontjen an et schoonmaakwoeden was.
De helft verdween rap in de vuulnisemmer
De rest op zolder in een olde kast.

Den andren dag is hi’j op school gekommen
Gehaost mor toch nog net precies op tied.
Zien vriend mos um effen de blokfluit lenen
Natuurlijk was hi’j ‘t jammerhöltjen kwiet.

Ik bun beni’jd wat ik een volgend keertje
An Toontjens schoonmaakzin ten offer leg.
‘ ‘k Zol zegge’n- hef zien vriend um angeraojen
‘Breng al oew eigendommen van te veuren weg.’

Zonet heb ik Wim al gefeliciteerd met z’n 70e verjaardag. Wat een raar getal. Dat klinkt toch oud, terwijl ik niet de indruk heb dat hij al 70 is. Maar cijfers liegen niet.
En daarna kon ik natuurlijk niet slapen. eerst lig je in bed te wachten tot het 12 uur is. Wim niet, die ronkte al. En is het zover en dan wil daarna de slaap niet komen.
Z’n verrassing cadeau krijgt hij vanavond pas wanneer we met kinderen en aanverwanten bij Het Nieuwe Oosten zullen zitten, want het is een gezamenlijk cadeau. Morgenvroeg gaan we met Ben en Niesje onze reis naar Canada boeken. Sorry Gera, we kunnen er niet voor je verjaardag zijn. Dat moeten we maar een week later nog eens dunnetjes overdoen. Het scheelt teveel die ene week. De zaterdag voor je verjaardag valt nog net in het hoogseizoen.
Maar we hebben er zin in om jullie allemaal weer te zien. Voor Ben en Nies is het helemaal bijzonder omdat zij voor het eerst de plek van Fred en Gera zullen ontdekken èn hun land.
Zo… ik heb m’n beker warme melk naar binnen en zoek het maar weer hogerop.

Van Uithuizen aan het Wad tot aan Vlissingen Zeeland, van Westhoek tot aan  Minneapolis USA werd er meegeleefd met die 70-jarige aan het Schoolpad en hij voelde zich gisteren even de koning van de dag. De hele dag moest hij uitzitten voor het zijn cadeautje kreeg van ons. De kinderen moesten de hele dag nog werken……. o.a.om onze AOW te kunnen bekostigen.
Maar de nieuwste Vutters Ben en Niesje stonden net als wij om 10 uur precies voor de deur van Tioga Tours in Sint Jansklooster, de bakermat van de Nederlandse Canadees Evert van Benthem die bij Fred en Gera in de buurt woont. En ja hoor we hebben een optie op de boeking van 28 augustus- 25 september. Het vakantiegevoel begint al aardig te komen.
Ben en Niesje gingen natuurlijk meteen mee naar Emmen en Johan en Joke komen vanuit de Achterhoek om deze mijlpaal op de dag zelf mee te kunnen vieren. De rest doet het vanuit Achterhoek, Frankrijk en Canada per telefoon.
Dan is het zover. Robin en Eva hebben we al van school gehaald en de rest arriveert en gaan we gezamenlijk naar onze Chinees, waar ik met de eigenaresse een bijzondere band heb. We wisselen altijd de laatste nieuwtjes uit over onze jongens. Zij heeft er ook drie en dat geeft toch wat extra’s. Bovendien heb ik hun middelste in de klas gehad op het Carmelcollege in de Mavo/Havo brugklas, Tan Ching. Hij was de beste van de klas maar wilde toch verder met de mavo. Ze waren net naar Hongkong geweest en besloot steward te worden. Mavo was dan genoeg, vond hij. Ik heb hem toen wakker kunnen schudden en nu studeert hij medicijnen in Utrecht. Hij zat nu alleen ingesneeuwd in Polen met een groepje. Moeder schudde haar hoofd om zoveel onverstand om midden in de winter naar Polen te gaan.

Wim kreeg z’n cadeau niet zomaar. Hij moest eerst de woorden maken door de letter in verschillende kleurtjes in de goede volgorde te leggen. Een beetje brain trainen blijft altijd goed op die leeftijd toch?
Hij redde het met glans.. af en toe geholpen door broer Ben en kreeg de woorden Rieu 12 juli Andre Maastricht en Vrijthof compleet. Robin overhandigde de envelop met het afschrift van de tickets. Verrassing compleet. Steeds als we naar Andre Rieu keken op de tv vroeg hij zich af hoe het zou zijn om er tussen te zitten. Maar ook– welke gek geeft er nou zoveel geld uit voor een avondje-. Maar…mijmerde hij dan verder… als ik zou gaan…. zou ik wel op een mooie plek willen zitten.
In Nieuw Zeeland eind 2007 kwam er een mevrouw op ons af nadat ze een vlucht had gemaakt als passagier in een oud vliegtuigje. Een cadeautje van haar kinderen. We applaudisseerden toen ze uitstapte na de landing. Ze begon met “Where are you from? en dan meteen:’Oooo. I love your André Rieu’.
Die zomer ging het  gebeuren, 12 juli André Rieu op het Vrijthof in Maastricht… en op een mooie plek. We maken er een paar dagen uit van met de caravan.
Het werd een ontspannen etentje. Ik gebruikte halverwege als Indiaanse talkstick een grote kwast, bij gebrek aan beter. Iedereen mocht Wim iets toewensen als hij de stok aangereikt kreeg en mocht hem weer doorgeven aan de volgende die hem weer iets toewenste. Wim kreeg hem als laatste , nadat Nies aan het eind Happy Birthday had ingezet. Bij de Afhaalkant werd meteen ‘gefeliciteerd’ geroepen. ‘Ik dache altied dat het hier stugge Drenten waarn’, zei Johan, ‘ maor dat valt mien met’. Wim werd wat geëmotioneerd door al die wensen, maar dat mag toch?

Met plezier en dankbaarheid denk ik terug aan die  verjaardag èn ons uitje die zomer naar het Vrijthof. En het was geweldig!

èn even later…. Canada!

En wat nu zo leuk is? Ben en Diny hebben een avondje met Andre Rieu ook cadeau gekregen van hun kinderen vanwege hun 55 jarig huwelijk. En dat gaat binnenkort gebeuren!

Gelukkig hebben we de foto’s nog…

Het moest er even van komen. ‘Doe maar niet’, zei Gerhard toen ik het hem vertelde. Maar ik ging…

Afgelopen weken is ons huisje aan het Schoolpad met de grond gelijk gemaakt….

Toch ook weer fijn, een avond met een lezing en wel voor de ons bekende ds. Klaassen. Voor mij extra bijzonder. Hij was ook predikant in mijn geboorteplaats Vorden en heeft in 1995 de afscheidsdienst van mijn vader geleid.

Maar deze Hedera avond begonnen we samen met Lied 3 ‘Uit Oerd zijt gij gekomen’ en met de komende lezing over de wandeling naar Santiago de Compostella in het vooruitzicht had Aly een mooie vergelijking over de Bijbel en een Reisgids. En nu werd allereerst ons trouwe lid Aly Hoving herdacht die afgelopen maand vrij plotseling overleed en zongen we aansluitend het heel passende lied: Eens als de bazuinen klinken. We hebben goede herinneringen aan ons trouwe lid Aly.

En toen kwam ds. Klaassen aan bod, aangekleed zoals hij op weg ging met schoenen, rugzak en stokken en begon met ons aan zijn wandeltocht, de Camino, door het noorden van Spanje die 800 km lang is. Op deze manier begon hij aan zijn pensioen en startte op 10 april 2023 met Pasen en eindigde 2 maanden later met Pinksteren op zijn eindpunt in Santiago de Compostella. Hij vertelde over de apostel Jacobus die hier gewerkt had en later begraven is nadat hij over zee weer naar Spanje vervoerd werd. Ds. Klaassen vertelde over de mist in de Pyreneeën, de vele ontmoetingen, de overnachtingen in een Pelgrimsherberg, over het onderweg leren  ‘in het nu’ te leven en de Jacobsschelp die de weg aangaf. Bijzonder beleefde hij ook de kerkdiensten ’s avonds.

En.. de Camino zorgt voor je, God zorgt voor je. Telkens als het moeilijk of lastig werd kwam er een welkome oplossing, soms zelfs in een bakje paella dat hij aangereikt kreeg.. of een bus die net stopte toen hij er helemaal doorzat. Op een gegeven moment leek het landschap op het vlakke land van Groningen. Hij vertelde over de voetwassing in een kerk: ‘Moge jouw voeten gaan op weg naar de vrede’. Over de jongen die ’dankbaar’ was terwijl hij eigenlijk al ongeneeslijk ziek was, over het meisje dat haar leven in deze tijd niet meer zag zitten maar nu weer moed vond voor de toekomst. Ds. Klaassen liet ons ook de vele cultuur zien die hij onderweg tegenkwam in de vorm van prachtige kerken en kerkjes. Hij vertelde over het meisje dat een moslim- en een christenouder had en aangaf dat het contact met God het belangrijkste was. Ook bijzonder.

Eindelijk na die 800 km wandelen aangekomen in Santiago de Compostella zagen we de kerk waar ook het graf van Jacobus is en een wierookvat heen en weer door de kerk werd geslingerd. Het was natuurlijk geweldig dat hij het laatste stukje met zijn vrouw kon doen die helemaal hierheen was gereisd met een busje. En natuurlijk ging de tocht nog even verder naar Kaap Finistère waar Jacobus aan land zou zijn gebracht en waar een kruis was geplaatst waar iedereen nog wat spullen neer kon leggen, eigenlijk de zorgen en moeilijkheden zo van zich af kon leggen. Discipel Jacobus verwijst weer naar Jezus.

Wat ds. Klaassen vooral bij bleef waren de ontmoetingen en ook de stilte die hij had ervaren. Tot slot was er de Ierse Reiszegen die ze thuis ook met elkaar gezongen hadden. Indrukwekkend en mooi!

Ik had indertijd leuk contact met Ton Heekelaar, een collega van ome Gijs, die bezig was om een boek over hem te schrijven. Hij stuurde me verscheidene verhalen over Gijs.

Toen jachtopzichter Gijs van Velthuizen op zijn verzoek in 1942 werd overgeplaatst van Wassenaar naar de Onzalige bossen e.o. ging hij in de kost bij Koos en Heintje van Middelkoop te De Steeg. Zoals te doen gebruikelijk moest op een bepaald moment hoognodig de schoorsteen van de boerderij worden geveegd (geschuumd). Anders loop je immers de kans op schoorsteenbrand! De handige jonge kostganger -Gijs van Velthuizen- wist er wel raad op. Hij gaf Koos in overweging om geen halsbrekende toeren uit te halen met een gammele ladder tegen het rieten dak.’ Dat is niet goed voor het dekriet en daarbij levensgevaarlijk’, aldus Gijs. Hij wist wel een techniek om het varkentje snel en doeltreffend te wassen! ‘En waaruit mag die techniek dan bestaan’, vroeg Koos nieuwsgierig? Gijs was kort van stof en liet vervolgens weten: ’Dat zal je wel zien!’

Terstond haalde de jonge jachtopzichter zijn jachtgeweer voor de dag en zette er twee proppen fijne hagel op. Hierna sommeerde hij Koos een emmer bij de hand te houden om de roetaanslag in op te vangen. Vervolgens knielde Gijs onder de schouw en schoot zijn hagelgeweer leeg in de schoorsteen. De loden hagelkorrels caramboleerden zich met geweld een weg door de schoorsteen naar boven. Uiteraard was Koos niet in staat om de massaal neerdalende roetdeeltjes in de emmer op te vangen. Gevolg: dat in no time de keuken zich vulde met één grote zwarte stofwolk. Men kon geen hand voor de ogen zien. Als het Sinterklaastijd was geweest kon Koos zo doorgaan voor Zwarte Piet!!! Heintje, de vrouw van Koos, was hier uiteraard niet blij mee. Het moreel van deze anekdote: Een schot hagel door de schoorsteen jagen blijkt een probaat middel -edoch- Gijs werd nimmer meer gevraagd!

Ik, Ton Heekelaar oud 67 jaar, kan mij nog goed herinneren wanneer Gijs dit voorval diverse keren gememoreerde.

Nabrander: Wij, bosmensen zijn bij voorkeur houtstokers. Ook toen ik trouwde en bijna 20 jaar, van 1971-1989, de jachtopzichterwoning in de Imbosch aan de Lange Juffer heb bewoond, bleef dat zo. Gevolg: ook regelmatig schoorsteen schumen. Indien Gijs hiervan lucht kreeg volgde steevast de geijkte kwinkslag met glimmende pretoogjes: ‘Moet ik soms even langs komen met het hagelgeweer!!!’

Velp, 26-april-2011