admin

In het laatste jaar van het leven van Bram bezochten we Durgerdam zelfs 5 keer.. De eerste keer was Betty er nog bij. Ze zat als een koningin in haar stoel en commandeerde met zachte hand wat er gebeuren moest. ‘Ik heb een hekel aan lege glazen’ is me bijgebleven. Bram was toen al 94 en zorgde voor koffie. Hij stond er op om ons naar de parkeerplaats buiten Durgerdam te brengen en deed dat met zwier. ‘Jullie komen toch wel op mijn begrafenis?’, vroeg hij nog en dat was niet de eerste keer. Bram had geen kinderen van zichzelf, maar veel van zijn neven en nichten voelden een extra band met hem. Ook ik. Betty is nog korte tijd in een verpleegtehuis geweest vanwege haar Alzheimer en de volgende keer was bij haar begrafenis. Toen we in februari Bram opzochten was de puf er uit, voelde zich alleen en hij die zo gek op knutselen was kwam er niet meer aan toe. Zijn buren vingen hem zo goed en kwaad als het kon op. Daarna kwam het ook bij Bram in een stroomversnelling. Door het zorgen voor Betty was hij zelf niet meer voor behandelingen voor zijn prostaat naar het ziekenhuis geweest en kon en wilde hij niet meer verder. We gingen afscheid nemen, de kinderen van Betty zorgden die laatste dagen voor hem. Binnen een week waren we terug voor het afscheid van Bram. Ik zal nooit vergeten dat een kleindochter vertelde over logeerpartijen en dat ze bij Bram en Betty achter in de auto zaten. Bram en Betty bespraken dan dat ze zouden gaan vliegen. ‘Even de vleugels uitklappen en dan gaan we’, maar er was altijd een reden dat het net even niet kon. Te druk op de weg of bomen aan de kant. Bram heeft 95 mogen worden en met veel neven en nichten namen we afscheid van deze unieke oom, de laatste van de Boskamp.

Het is mooi weer, ik bedoel dan lekker fris met een zonnetje er bij. Dan begint de zaterdag goed. We hebben het eerste ochtendritueel al achter de rug, ook Storm en Dirk gevoerd en geknuffeld en nu zitten we achter de kranten zoals meestal op zaterdag. Dat is altijd verwennerij met een extra papieren krant. Sinds een jaar hebben we naast ons lijfblad Het Dagblad van het Noorden ook Trouw er bij. D.w.z. door de week hebben we de digitale en op zaterdag de papieren versie. Pure luxe en zo voelt het ook. Ik red het niet eens om alles te lezen dus blijft er voor de zondag nog genoeg over.
Maar er is iets wat mij gruwelijk irriteert. Trouw lezen we nu voor 4 euro in de week. Maar het Dagblad betalen we het volle pond, het dubbele. Ik snap wel dat het meer onkosten met zich meebrengt, het drukken, papier en de bezorging. Wat me nu zo ergert is dat ik op de pc ook korte info kan krijgen , met name over de coronacijfers. En dat kan dan weer niet, moet je een apart abonnementje voor afsluiten bij het Dagblad van het Noorden terwijl je al het volle pond betaalt.
Nou ja, we lezen het DvhN met plezier en Wim houdt liever een papieren krant in handen. Maar zo’n zaterdagochtend samen achter de krant en intussen ook met koffie is voor ons een geluksmomentje. Ken je dat?

Ik vind dit een ontroerende foto. Bram en Betty, hier 88 jaar, na afloop lopend door Amsterdam.

De erepenning als dank voor hun inzet voor het Joodse meisje Elly Sanders.

In 2009 was er nog een bijzondere gebeurtenis. Er werd In de Hollandse Schouwburg in Amsterdam postuum aan opa en opoe een erepenning uitgereikt. Bram mocht die in ontvangst nemen. Ook Ben en Diny en Ineke met dochter Karin waren er bij.
In de oorlog hadden opoe en opa op de Boskamp een paar jaar Elly Sanders onder hun hoede gehad. Ze ging gewoon met Ineke mee naar de Julianaschool in de Wildenborch. Toen echter de tijd kwam dat er kopgeld gevangen kon worden, 7,50 per Jood, werd zij zonder pardon opgehaald. Jan en Jantje waren al getrouwd en Jantje wist het nog te vertellen.
Ik schreef er al eerder over. Op de bruiloft van onze ouders in september 1942 was ze er nog gewoon bij. In de Ondergang van de familie Sanders door Dick Verkijk wordt dit ook aangehaald. Op 24 augustus 1943 kwamen twee mannen haar halen en ondanks alle protesten moest ze mee. Er was verder buiten onze familie niet veel aandacht aan besteed. Ook Elly overleefde de oorlog niet. Met het hele gezin zijn ze 2 weken later al vergast, zo vond Bram dat via het Rode Kruis.
Na het schrijven over de familie Sanders werden opoe en opa aangemeld voor een Yad Vashem onderscheiding, die aanvankelijk afgewezen werd. Het meisje zou Christen zijn en daarom zouden ze haar opgevangen hebben. Daar was natuurlijk geen sprake van. Er kwam dus later een rectificatie en zo werd die penning in 2009 alsnog uitgereikt. Het was een indrukwekkende middag.
Tijdens onze reis met Ben en Diny naar Israël bezochten we het Yad Vashem Museum bij Jeruzalem en vonden inderdaad hun namen op steen in de tuin der rechtvaardigen.

Wim staat in de startblokken. Hij heeft de buienradar gecontroleerd. ‘Tot de middag droog’, geeft die aan. Ik heb uitgeslapen vanmorgen en toen ik beneden kwam waren de luiken en de gordijnen al open en de krant gehaald. Verwennerij. Ik hoefde alleen voor ons ontbijt te zorgen.
Wim gaat naar de markt met zijn wonder op vier wielen, de scootmobiel .Wat een uitkomst is dat ding. Lekker in de frisse lucht, met zijn elleboogkruk achterop. Hij pakt zich wel in als een maanmannetje, in het groen dan.
Anja had gevraagd of hij ook voor haar kaas wilde meebrengen van de markt en dat doet hij graag. Nergens zulke lekkere kaas als die van deze kaasboer. Wim is van het hartige: kaas en worst… en vis. Bovendien kan hij een praatje maken met de kaasboer uit Almelo, een fan van Herakles. En misschien ziet hij meer bekenden. Ik vind het erg druk altijd, ik ga liever op een ander tijdstip het dorp in al is daar weinig te doen. Misschien moet ik de bibliotheek weer eens proberen.
Het duurt even voor de scootmobiel de schuurdeur uit komt. Ik sta te wachten om het hek even open te doen. Dan komt hij toch weer terug en roept: ’Moet ik nog vis meebrengen van de visboer?’
De visboer in Angelslo heeft heerlijke wokvis en daar komt hij ook langs op weg naar huis. Dat zijn stukjes verschillende vissoorten met groente en kruiden. Morgen komt Rick ook eten. Dat wordt smullen: wokvis met kerrie, groente en een klein beetje rijst. Misschien brengt hij ook nog een paar zoute harinkjes mee.

‘Dat valt mien mee’, zegt Wim nadat ik vanmorgen met een doekje een vlekje had weggewerkt op zijn kleding. Dat kan gebeuren als je ’s morgens al bijtijds aan de yoghurt met vruchten zit.
‘Wat bedoel je?’, vraag ik verbaasd, terwijl ik met het natte doekje naar de badkamer loop.
‘Nou, meestal krieg ik zon natte lappe wel in de nekke’.
Hij heeft gelijk, ik heb er een handje van wanneer ik met iets kouds uit de vriezer langs hem loop leg ik die heel stiekem even in zijn nek. En zo ook met iets nats, ik kan het gewoon niet laten om hem even te laten schrikken. Na 56 jaar samen kent hij zijn Pappenheimers. Hij had zich blijkbaar mentaal al gewapend. Het was ook nog wat vroeg en dan ben ik nog niet echt wakker of… heb ik intussen wat bijgeleerd.
Heel heel lang geleden, het lijkt bijna een vorig leven, woonden we nog aan de Jan Voermanstraat in Hengelo. Wim was voor een middagdutje even naar boven gegaan. Vriendin Anda was bij me zoals dat vaker het geval was als je beiden kleine kinderen hebt. We deelden lief en leed. Gerhard liep met een klein gietertje rond.
‘Ga papa maar even wakker maken’, vroeg ik hem. Het werd tijd.
‘En neem je gietertje maar mee… ‘, vulde Anda aan. ‘Even een druppeltje in de nek maakt hem wel wakker’, vond ik.
Het liep boven wat uit de hand. Gerhard kwam brullend de trap weer af. Ik denk dat het gietertje was uitgeschoten. Wim had van schrik van zich af geslagen.
Anda was die keer sneller weg dan anders.

En altijd even een sjekkie…

In 2016 waren ze in juli nog samen toen wij ze op een mooie zondagmiddag opzochten. Bram zette koffie, nog steeds met zijn hoedje waarvan hij onafscheidelijk was.
Een paar maanden later zou Betty opgenomen worden.

Tja, door Joop heb ik heel wat foto’s van Bram. Leuk!!