Weblog2

Bij de haard

En op deze wieze bun’k begonnen
Met mien eerste vriejerie.

‘k Sleppen dan mien muuje bene
Langzaam oaver straot en stene.
‘k kwam gelukkig bi-j ons huus an eland
‘k Mos toen met mien verstand
nog es bezinnen
Wa-k noe wieter mos beginnen.
En a-k vol spektakel maken
Zol ‘k de oldeluu nog wakker maken.

‘k Kreeg dan wisse een rappelement.
Dat was mien van olds bekend.
Laot ze rusten, dach ik, ik zal
Mien maor schikken in ’t geval.
Ik dee de vensters lös en ’t raam
Schoaf ik op zo zacht a-k konne
En nuumen zuutjes Truukes naam
Veur ik et waogstuk nog begonne

Trok toen kordaat het rechterbeen
D’r op en toen d’r oaverheen.
Ik kwam mien oaver stuule binnenvallen
met een naar gestommel.
Schaven ’t vel mien van de kneene,
‘k was zo niedig as de drommel.
‘k Krop maor gauw met vol gedruus
Oaverende en was in huus.

Ik brach toen tot mekaar mien hande
Um met vuulen en zuuken in bedde te belanden.
En zo stommelen ik lange nog deur
Langs stuule en wanden.
Van hort naar hier en hen en weer
En kon trots al ’t spektakel maken
Toch maor neet in bedde raken.

Maor opens, ik ston haost te karmen
Ha-k de kachel in mien armen.
Ik heel ze krek vaste as Truuken
En bleef mismoedig staon van ’t zuuken.
’t Was een kold en naar gevoel,
Ik zocht met heel een ander doel.
Toen ‘k mien endlijk hellig maken
Lukken ’t mien in bedde te raken.
Ik dreumen al gauw van Truuken weer
En dreumen van eur nog menig keer.

Dat was nog eerst een tied in ’t leaven
Waor i-j oew leaven veur zollen geven.
Vergeliek daor noe es bi-j
‘k Bun gien ogenblik meer vri-j.
Met gestrekte rug en strotten
Lepe wi-j vanmergen daor
Meer as schaopen bi-j mekaor
As een wolf kump an eschotten.
“Links uit de flank, markeer de pas.”
Jao, bokkesprongen völs te kras
Dat kan een boerenmens wel merken
Met stieve butte van ’t werken.

Maor a-k dan denk an vrogger dagen
Toen ‘k op den broedlachtaovend daor
D’n arm um Truuken had eslagen
Grien ik haost, da-s vaste waor.
Maor da-s noe veurbi-j: Ik motte zingen
Noe ‘k mien deur zon kwaojonge laote dwingen.
En dee goeie tied,
Dee tied kump nooit weerumme.

Maor wa-k ok praote, hier mo-k blieven
En ik vuul mie nok heel niet fiks.
Wat za-k toch an mien Truuken schrieven?
Ik wette nog better: ik schrieve niks!

Soldaat begin vorige eeuw.

Letst toen ’t zo onmeundig reagenen
Mosse wi-j in de kazerne hier
Dat gekoeieneer verdragen:
Knielen liggen… een kwartier.
Toen de porporaal op ’t leste
Et sein gaf um weer op te staon
Was dat zo makklijk niet edaon.
‘k was al umtrent buten westen.

Alle butte dejen mien zeer
En miene grote teen mo-j wetten
Den al zo lang had krom ezetten
Was verdoofd al in ’t begin,
Maor noe ha-k de kramp d’r in.
‘k Leet mien op de planken zakken
‘k dach dat mien de butte brakken.
En toe-k met alle vrees en hoppe
Endelijk oaverende kroppe
Lachten de and’ren lang en luud
Maor den kwaojonge schol mien uut.

O, a-k nog stao te prakkezeren
An den aovend klaor en schoon
En de maan zie exerceren en de sterren zie pareren
An den hemel wonderbaor,
Is ’t vaak of mie-j weer ummegeven
Vriejers, vriejsters bli-j te moe
Die plezierig naoder zweven
En mien strekt de arme toe.

O.. et was zu-k een mooie hemel
Toe-k van Truuken kwam vandan.
’t Is mien veur ogen zon gewemel
Van nog zo: “Mor Hendrik Jan,..
Vin ie-j et huus wel heel allene”,
Vroog mien Truuken o zo zacht.
“Stao noe vaste op de bene.
’t Is zon sterrenklaore nacht.

Za-k maor meegaon, dan mo-j ’t zeggen
Want ik bun niet bange… niks”.
“Wo-j mien dan in bedde leggen Engel”,
Vroog ik,”Nou dat is fiks!”
Zi-j was rood, ik ston te beven
En te siddren op de been
Ik wol mien neet verloren geven
En vervogde:”Ik gao alleen.”

Ik gaf eur nog zon heerlijk smuksken
En nog zon enkel hartelijk druksken
Volle meer a-k zeggen kan.
Maor endlijk zei ze :”Hendrik Jan,
As ie-j mien noe neet lös wilt laoten
Za-k toch anders motten praoten.
Schei toch uut, wat doo-j toch raar.
Ie-j stoot mien de hele mutse deur mekaar”.

Ik gaf eur nog zon heerlijk smuksken
En nog zon lekker hartelijk druksken
En toen was de broedlacht dan veur mi-j
En veur Truuken ok veurbi-j.

wordt vervolgd

Een korporaal omstreeks 1900.

He’j ok deur dat ‘r in dee tied nog gien engels woord of een afleiding daorvan te vinnen is, wel wat franse. Opa gebruuken zelf ok wel franse weurdjes…. invloed uut de franse tied van 100 jaor daorveur.

“Stomme boer, ik zal je leren”,
Klonk et schrikk’lijk in mien oor.
“Mocht je soms wat straf begeren?
‘k Zal er wel voor zorgen hoor”.
Vleuken van den kwaojen jonge
Dee mien ’t haor te berge staon
‘k wazze plots verlamd van tonge
’t Had mien völ verdriet edaon.

Laatst stonne wi-j in een rie-j te zwaaien
En de arme as een rad te draaien
En lange Hein, den onverstand
Stond suffend an mien linkerhand
Al draejende slöt e mien um de oren
Da-k mien benul haost had verloren.
Ik raken vinnig uut de tied
En mien politiemutse kwiet.

Et ding lei in een plas te drieven
Ik vissen et rood van kwaadheid op.
Daor geet den korporaal an ’t kieven:
“Hou op”, riep hij, “Jou boerekop.
Wat kan die lamme muts jou schelen?
Weet exerceren is geen spelen.
Links om, rechts om, draai je eens andersom.”

O… a-k toch denk an vrogger dage
Toe ‘k op den broedlachtaovend daor
Den arm um Truuken had eslagen,
Grien ik haost da-s vaste waor.
Dree paar vriendjes en vriendinnen
Zaten fluustrend naost mekaor
Ik mos met vriejen ok beginnen
‘k schamen mien da-s vaste waor!

Op de deale, in een höksken
Zat ik stil bi-j Truuken neer.
‘k Gaf en kreeg zo mennig smuksken
‘k kwam zundagaovend nog es weer.
’t Was zo aordig stil in ’t duuster
’t wodden week mien in ’t gemoed
En bi-j miene leef gesmuuster
Veulen ik warmte weer in ’t bloed.

Och… wat zatte wi-j aordig samen
Op dee tonne met karnemelk.
Ik drukken eur, ik gaf eur mooie namen
Zoiets aoverkump niet elk.
Jao, anies met suuker
Dronken wi-j bei uut ’t zelfde glas.
Better drank werd nooit eschonken
Umdat et zo zuut as honnig was.

’t Is mie-j of ik eur weer heur sprekken:
“Ik heb oe leef mien Hendrik Jan.
Jammer dat ie-j aover zo weinig wekken
Onder diens mot hier vandan.
Maor ie-j bunt er veur coupabel
Altied eaven resonabel
Vlug ter been en flink van taal
Ik wed ie wodt nog korporaal.

Maor ze meug toe ere schenken
Ik vin dit alles meer as goed
As ie-j um Truuken maor blieft denken
En ik wet zeker da-j dat doet”.
Korporaal dat kö-j begriepen
Eer ‘k het zo wied had ebracht.
Volle meer kans um uut te kniepen
’t Geet slechts boaven miene macht.

wordt vervolgd

Opa Bijenhof met Koos bi-j de [i]Kroeseboom[/i] aan de Zutphenseweg in Vorden tegenaover Poese–i-j wet wel- met een karre vol knollen, zon betjen umme 1948.

Net as [i]Hans Knol [/i]dat opa ons veurdroeg veur wi-j in onze hansopjes naor bedde ebrach werden, kennen opa ok het lange soldaotengedicht van [i]Wat za-k mien Truuken schrieven [/i] kats uut de kop. In 1961 hef e mien dat regel veur regel helemaole langzaam op ezeg zodat ik et op kon schrieven. Disse gedichten ware onderdeel van et vermaak op de Jongelingsvereniging in et begin van de veurige eeuw, meer as 100 jaor elene dus.

Wat za’k toch an mien Truuken schrieven
Ik zat ‘r al een uur of wat
Te suffen, denken en te wrieven.
Strakjes m’ow weer op ‘et pad
Lopen aover vaste weage
die deur mensen bunt eleg,
Draven dan deur smeer en reagen
Da’j gin boe of bah meer zegt
Za’k noe an mien Truuken schrieven
‘k Heb et onbenullig goed,
Bli-j da’k onder ’t volk kan blieven?
Van zonne leugen kokt mien ’t bloed

Toe ‘k uut huus ging zei miene mooder
Trekt oewen slechten jas noe an,
Die-j neet hoeft weerum te sturen
Da’s oe makkelijk Hendrik Jan.
Maor jaowel daor stao ‘k al 9 dage
Met mienen olden jas.
‘k Heb gin mouwvest nog ekregen
Den mien krek van passé was.
As een bedelaar kan ‘k daor lopen,
Spring ie-j neet dan heb ie-j et neet
A’k verkeerd doo vliegt de knopen
Da-j oe haost gien raod meer weet.

’t Is um tureluurs te wodden
Maor wat za’k daor noe an doene
Onder ’t springen met miene vodden
Springt et vuur mien uut de schoene
Disse jas weerum te sturen
Is onmeundig wisse wal
Maor toch deur mooder met die kuren
Zit ik in een gek geval.
‘k Begriep mien dat gezanik neet
’t Is in allemans verdreet.

Ik een boerenzönne kan daor lopen
Met dee gekke klungels an
Van op en neer en hort en keer
Maor ten spot van alleman
A’k met de arme stao te zwaaien
Krek zoas dat bi-j ons mot
Zee-j een bos van lompen laaien
Is-t-er wind… zi-j vlaogen vot.
En toch et löp en et wil zo ’t geet
Van draej ie neet zo heb ie neet.
’t Is links om rechts om rechtsomkeert
Da-j haost oew linkerbeen bezeert.

Wat za’k toch an mien Truuken schrieven
Ik wet et neet ’t is vaste waor
Et zo leur al onmeundig grieven
Da-k zon mal figuur slao daor
Doo-k mien veur as een soldaote
Vol courage en verstand
Leugen is wa-k schrief of praote
Leeve tied wat he-k et land
Beste Truuken kon ie-j es wetten
Wa-k hier al beleaven mot
‘k wed ie-j konnen niks meer etten
Mocht ik maor ik leepe vot.

In de riege met ons achten
Köw daor urenlange staon
Draejen, knielen, springen, wachten.
In huus, et neudigste blif ongedaon.
Gisteren stormden wi-j alle achte
Op onze olde plaatse weer
Juust vertrok et spoor; ik dachte
Mocht ik maor mee weer gaon dit keer.

Ik zol eur in de arme vleegen
As een echte wildebras
Ik wed ik zol een smöksken kriegen
Ondanks mien gescheurde jas.
Maor terwiel ik ston te denken
Met een glimlach um mien mond
zag ik plots mien makker zwenken,
Draejen as een tol in ’t rond.

wordt vervolgd

Tijdens een klassenweekend in Velp werd er zaterdagsavonds muziek gemaakt door Gerrit en Henny.

Dat dhr Kruithof ondoorgrondelijk was is mij wel bekend. Hij stimuleerde me om opa’s gedichten: [i]Hans Knol en Wat za’k mien Truuken schrieven [/i]voor te dragen.(–zie weblog 2 –21- 8-07… ik ontdek dat Truuken er nog niet op staat. Die houden jullie nog van me te goed)
Dhr Kruithof was, meen ik, onze klasseleraar en deed soms mee met klasseavonden. Ik herinner me [i]Joepi Joepi is gekomen, [/i][i]Zakdoekje leggen [/i]en een spel waarbij je in een kring zit en iemands naam moet noemen en daar bij op het hoofd geslagen wordt wanneer je niet gauw iemand anders noemt. Zo was er ook een spel… misschien wel [i]stoelendans[/i] waarbij ik per ongeluk en tot mijn schrik bij dhr Kruithof op schoot belandde. Bij dit soort spelletjes was ik bloedfanatiek. Waar is die tijd gebleven?! Toen we een paar dagen later weer op school kwamen vertelde heer Kruithof me met een stalen gezicht dat hij na dat incident naar de dokter had gemoeten vanwege ernstige rugklachten. Hij bracht het bloedje serieus. In gedachten zag ik hem al door mijn schuld in een rolstoel zitten. Tot aan de dag van vandaag weet ik niet of het waar was. Ik was in die tijd nogal goedgelovig. Och heden…Gerrit heeft me ook ooit al eens wijsgemaakt dat er gebokst moest worden op een sportdag. Wim beweert dat ik dat ik nog steeds overal intrap. Nou ja…!!!

Alvast een paar regels over de soldaat die z’n meisje Truuken wilde schrijven:
Och wat zatte wi-j aordig samen
Op dee tonne met karnemelk
Ik drukken eur… ik gaf eur mooie namen
Dat aoverkump neet elk.

Opa Bijenhof droeg het op onze bruiloft nog voor. Hij had z’n colbertjasje binnenste buiten aangetrokken om een beetje op een soldaat te lijken.

Een artikel uit De Prins van 11 mei 1912 ter gelegenheid van de inwijding van de Groen v. Prinsterer Kweekschool in Doetinchem. Dit krantenknipsel is te koop bij de veilingsite voor verzamelaars QOOP en is ingezet op € 3.

Natuurlijk weet Gerrit nog wèl hoe onze leraar Nederlands heette. Dat was dhr Kruithof. Gerrit wist zelfs z’n adres nog. Die moet wel een fotografisch geheugen hebben. Het blijkt dat deze heer Kruithof vrijwillig medewerker was van een instituut van de Universiteit in Amsterdam( Gerrit denkt zelf het van Meertensinstituut) die zich bezighoudt met volkskunde en regionale taaleigenaardigheden.
Dhr Kruithof noemde ons eens als voorbeeld van afwijkende zinsconstructie de Nederlandse zin “Dan pak ik een schep” versus het Achterhoekse “Dan gao ik hen en nem een schuppe”. Wat klinkt dat laatste toch veel mooier!
Zelf weet ik nog dat hij liet horen hoe het onvervalst Rotterdams klinkt in de zin :”Ga je mee buiten spelen joh?”

Gerrit vertelt verder:
Menigeen was een beetje bang voor hem omdat nooit helemaal duidelijk was wat je aan hem had. Hij maakte de indruk van een ijskonijn en je wist bijvoorbeeld nooit of hij al of niet boos was. Dan hing er toch iets als een gespannen stilte in de klas. Als hij zei dat je iets helemaal vrijblijvend wel of niet kon doen, wist je nooit of het een verkapte bedreiging betrof..
Uitvloeisel van die sfeer was een minisketch die Henk Kets (hij weet het ongetwijfeld nog) en ik tussendoor herhaaldelijk opvoerden met als tekst:
“Het is volkomen vrijblijvend hoor!” “Jawel, maar de kolenmijnen in Siberië hebben personeelsgebrek”.
(Hier begint me wel weer iets te dagen.)

Jan Koenhen uit Wehl die een paar klassen hoger zat, had een traumatische angst voor hem. Op het examen was hij naar het verhaal wilde vreselijk onderuit gehaald bij Nederlands. Dat trauma was zozeer algemeen bekend dat later, toen ik al in Doetinchem werkte, Andela daar nog wel eens over begon. Om het noodlot te tarten heb ik in de derde leerkring bij de speciaalstudie voor hem gekozen als examinator. Daarmee is geen bijzondere band ontstaan, maar ik heb ook geen spoor van onbehoorlijke behandeling ervaren.
Dat jij de naam van zo’n leraar niet meer weet!
Gerrit

Ik ben vergeten hoe onze leraar Nederlands heette op de Groen van Prinsterer Kweekschool, maar weet wel dat hij erg geïnteresseerd was in de gebruiken in de Achterhoek. Toen hij van ons hoorde over de gebruiken van het brood wegen bij de Muldersfluite op Hemelvaartsdag wilde hij het naadje van de kous weten. Waarschijnlijk door Joke’s vader werd hij daarop uitgenodigd om zoiets zelf eens mee te maken. Ook hij mocht een Goudse pijp meeroken tijdens het wegen.
Van Gerrit kreeg ik nòg een foto van onze – nu 4e- klas toegestuurd. Er zaten toen twee klasgenoten extra in onze klas: Gerrit Staring en Joop, die de klas nòg eens mochten doen. Joke en ik reden regelmatig met Gert Staring mee in z’n groen vierkant Fordje wanneer hij ons achterop kwam. Hij was enig kind en ze hadden bij hen thuis op de Keyenborg een oompje in huis die hem dat Fordje cadeau had gedaan. Vlug zetten we dan onze fietsen bij een huis en stapten graag in, vooral bij tegenwind.
Het gekke is dat Aad Dorst ook niet op deze foto staat. Dat was diegene die altijd van alles kwijt was zo ook eens zijn blokfluit die door de schoonmaakwoede- zei hij – van hun hulp weggemaakt was ( zie weblog 2– 25 sept. 2007) )Hij voelde zich meestal onder en boven de wet en was dus vaak met andere dingen bezig, maar Gerrit Dales staat hier in volle gloria op.- 4e van links bovenaan- Volgens mij moet ik deze foto ook nog ergens hebben, maar dat wordt zoeken. Het valt me ook op dat alle meisjes rokken dragen. Ik zou niet weten wanneer ik voor het laatst een rok aangehad heb. Alleen als het heel warm is. Tijden veranderen.

Dit Burton gedichtje is wel heel beeldend. Ik zie nu opa Gerrit heel voorzichtig voetje voor voetje door Zelhem rijden, misschien nog even een stukje over de Zelhemse enk richting Hengelo. "Toe maar opa, er komt niks aan", zegt één van z’n kleinkinderen die mee mag. Dan draaien ter hoogte van het huis van Joke en Albert en sukkelt op z’n gemakje weer terug. Misschien stopt opa Gerrit even bij de Muldersfluite en vertelt nog over het wegen van het brood op Hemelvaartsdag.
De broodlevering aan boerderij de Muldersfluite tussen Hengelo en Zelhem is nog steeds een levende geschiedenis. Volgens een gebruik dat al in 1559 genoemd werd, mochten boeren op de gemeenschappelijke markengronden plaggen steken, maar dan moesten ze jaarlijks roggebroden leveren van minstens 22 pond. Een te laag gewicht leverde een boete op. Het zwaarste brood werd beloond met twee flessen wijn. Vroeger werden de armen blij gemaakt met de broden. Nu worden ze per opbod verkocht en is de opbrengst bestemd voor goede doelen.
En dan ….zie ik in gedachten opa Gerrit in z’n groene Burton heel tevreden weer op huus an tuffen.

[i]Investering

Ik ga vandaag een Burton bouwen
Al kost me dat een flink bedrag.
Het is een soort van investering,
Voorziening voor mijn oude dag.

Wanneer ik stram word in de benen,
Ga ik, aan ’t eind van mijn Latijn,
Nog kleine stukjes met hem rijden
En zal hij mijn rollator zijn.[/i]

Opa Bijenhof.

Ja… De Boomgaard…. De beelden vliegen vanzelf voorbij. Ik zie ons weer zitten aan tafel in de keuken. Pa aan het ene hoofdeind en opa daar tegenover aan de andere kant. Mama naast pa en daarnaast zat ik. Aan de overkant zat Diny en opoe. Riek, ons meisje voor dag en nacht zat weer naast mij en vaak zat ook onze knecht Jan Roeterdink mee aan tafel. Dat plekje naast opa was ook voorbehouden aan het bezoek. Dat was niet altijd een onverdeeld genoegen. Opa liet altijd duidelijk merken dat hij het lekker vond. Volgens mij was het maar een keurig klein smakje, maar volgens Wim was het vééél erger. Toen Henk en Johan later opgroeiden lustten die lang niet alles. Het gebeurde vaak dat de gehaktballen stiekem tussen de pannen door naar Diny en mij getransporteerd werden.
Opoe heeft nog tot 1957 geleefd, maar heeft zich nooit echt thuis gevoeld. “Was ik toch maor op de Haar ebleven”, heb ik haar vaak horen zeggen. Zaterdags mocht ik haar voeten wassen. Dat ging zelfs twee keer…ja wassen met zeep, afspoelen, afdrogen en dan nog een keer. Ik heb nooit begrepen waarom ze dat wilde. Opa Bijenhof voelde zich aardig op zijn gemak op De Boomgaard. Ik denk ook dat hij het fijn vond dat hij de zorg voor mama en voor ons niet meer had. Hij voerde de kippen en verrichtte hand- en spandiensten. Hij was al in de tachtig toen ik hem nog onder de spekkersenboom zag zitten wanneer de kersen begonnen te rijpen, z’n handen aan het touw van de bel boven in de boom, om bij de eerste de beste spreeuw die het waagde om in de aanval te gaan een ruk aan dat touw te geven.
We gingen mee om de koe aan te jagen naar de stier bij Koning totdat de KI in beeld kwam. Toch had pa later nadat de melkstal gebouwd was en de veestapel zich uitbreidde ook een eigen bolle. Toen had hij ook al een Teun de stier. Gerhard en Rick mochten daar beslist niet vlakbij komen. Ik heb misschien al eens verteld dat Gerhard en Rick in 1970 een paar dagen op De Boomgaard logeerden toen Mark net geboren was. Gerhard vond het toen geweldig om Rick in de brokkenkist over de deel te duwen… ja en dan vlak voor Teun de stier langs, wat resulteerde in een hevig gebrul van Rick.
De laatste Teun zal al wel in sudderlapjes en biefstuk omgezet zijn zie weblog 1– 19 dec.