Weblog2

En het eerste deel van de brief van de fam. Nawijn, geschreven door mevr. Nawijn

Wat bijzonder om deze brief op de FB pagina van Arend Heideman tegen te komen van ds. en mevr. Nawijn bij de jaarwisseling 1944-45, oorlogstijd. Op 3 maart 1965 leidde deze EIF Nawijn onze trouwdienst in Hattem. Na Hattem bracht hij als predikant en ook daarna de jaren door in Barchem, dus weer teruggekeerd naar de streek waar hij begon.

Arend Heideman uit Gelselaar schreef:  Nu we weer eens worstelen met vluchtelingen uit andere landen kan het geen kwaad een aangrijpend verhaal te delen over vluchtende landgenoten en hoe die in kerken werden ontvangen. Zo stuitte ik deze week in de nalatenschap van een tante die veel correspondeerde met predikanten, die voorganger waren geweest in de gereformeerde kerk van het Achterhoekse Geesteren, op een rondzendbrief van de toen in Apeldoorn actieve ds. E.I.F. Nawijn en echtgenote. In alle openheid schreven ze hier ook in over hun hoop op een weer vrij Nederland. Even bijzonder dan hun nooit eerder gepubliceerde verhaal is de kaart met nieuwjaarswensen die ze eind 1942 stuurden aan mijn tante Gerda, aan wie ik veel historisch materiaal heb te danken. Met hun ‘Gezegend Nieuwjaar’ gaf het echtpaar Nawijn het Lutherlied (waar de bezetter moeilijk tegen op kon treden) ‘Een vaste burcht is onze God’ door, waarin wordt aangekondigd dat de vijand als kaf zal verdwijnen. Kerkmensen ontleenden er hun kracht aan, zoals ik als kind met dit lied in mijn achterhoofd, erop vertrouwde dat de Russen vast weer uit Hongarije zouden worden geblazen. Op de rondzendbrief van de Apeldoornse predikant prijkte een in 1943 uitgegeven postzegel met de beeltenis van de Nederlandse zeeheld Michiel Adriaanszoon de Ruyter. De Duitse bezetters probeerden de propagandistische waarde van de niet opvallend Oranjegezinde en vaak tegen Engeland strijdende zeeheld uit te buiten.

Aan de kerstwens te zien is deze vaker gebruikt dan alleen in 42-43.

Op de Achterhoekse Spreukenkalender ontdekte ik op de achterkant van een van de kalenderblaadjes het volgende. Ik kan er wel om lachen. Maar of iedereen dezelfde humor heeft? Ooit waren we hier in Emmen in de Muzeval bij een toneelstuk van het Aole Volk. Het was in echt onvervalst Drents. Ik bescheurde me van het lachen. Naast me zat iemand die het rustig zat te bekijken en aan te horen. Hij keek wat verbaasd opzij. “Vind je het erg leuk?”, vroeg de man die een recensent bleek te zijn. “Ik wel”, zei ik, “het is zo herkenbaar”. Ik vertelde hem waar het om ging, want hij verstond er de helft nog niet van. Laat staan dat hij de humor er van zag!

Achterhooksen humor

“Zol ik met mien dochter van achttiene al können praoten aover allerhande intieme problemen?”, vroog moder an d’n dokter.
Daor zo-k neet te lange met wachten”, antwoordden de pille.
“Tien tegen ene da-j d’r nog wat van leren könt!”

Jan en zien schoonmoder, dat was neet zuk heel groot wark. Veur eur verjeurdag brach e ’n knieptange met.
“’n Knieptange?, vroog ’t mense verwonderd. Wat mo-k daor dan met?”
“Dat mo-j zelf wetten”, zae Jan. “I-j ruilt ’t jao toch altied!”

“Zo Bets”, begon de buurman. “He-j noe weer ’n auto den i-j schakelen mot? He-j d’n automaat vot edaone?”
“Jao”, antwoordden Bets, “d’n dokter hef mien meer bewaeging veur eschreven.”

“Ik wet neet hoo dat kump”, zae Gait, “maor a-k volle drinke he-k altied las van ’n bloodneuze.”
“Ik kenne dat”, zae Hendrik, “bi-j mien löp ’t zoepen ok altied op houwen uut.”

“n Keerl leep ’t belastingkantoor binnen.
“Waarmee kunnen we u van dienst zijn?”vroog ’n deerntje an de balie.
“O, niks”, zae te. “Ik wol allene dat volk ’s bekieken, waor-k hele dage veur in de weer bunne.”

Ik weet niet goed meer hoe opoe Bijenhof kookte op de Haar. Het zal wel op het grote fornuis geweest zijn. Misschien hadden ze al wel een gasstel op Butagas, want ook de verlichting ging op gas, je weet wel met van die gaskousjes die meteen stuk gingen als je ze aanraakte.

Ik herinner me ineens een petroleumstel. Zo ging dat op De Boomgaard ook, al hadden ze daar in 1950 al wel elektriciteit. Opoe was een goede kokkin. Ze was vroeger als bellenmeisje opgeklommen tot kokkin en daar hebben de Bijenhofs en ook wij veel profijt van gehad. Later verhuisden opoe en opa ook mee naar  de Boomgaard. Opa hielp vader Hein mee op de boerderij en opoe deed  ‘de pot’ zoals dat heette. Zij kookte.

Wat is er veel veranderd in de afgelopen 70 jaar. Waar zouden we zijn zonder ons gas-, keramisch- of inductiefornuis, koelkast, vriezer en centrale verwarming. En wat te zeggen van het koffie en thee zetten. Opoe maalde de koffiebonen nog in een molen die ze tussen haar knieën klemde. Dat rook al lekker. Dan ging die gemalen koffie in een met kokend water omgespoelde koffiepot en werd er kokend water op gegoten. De koffie trok een minuut of tien en daarna was het tied van koffiedrinken. De koffie werd door een zeefje ingeschonken en aangevuld met kokende melk. Voor ons als kinderen was er de chocolademelk. In die tijd waren de koeien ook nog niet tbc- vrij. Het was dus niet zo gek om die melk aan de kook te brengen.

Met de thee werd net zo met zorg omgegaan, bedacht ik toen ik vanmorgen het theezakje in de thermoskan hing. Ik spoel die nog wel net als opoe met kokend water om, maar of dat moet? Het is meer de ingeslepen gewoonte van opoe. Als je tegenwoordig ergens een kop thee bestelt krijg je 10 tegen 1 een glas warm water met een theezakje. En daar kan ik nou nog steeds niet aan wennen. Dan heb ik liever de thee in een tearoom in Engeland: een hele pot Engelse thee met heet water erbij om nog eens bij te vullen, suiker en melk apart en… natuurlijk een scone erbij met jam and cream. Maar ’t beschuutje van opoe smaakte net zo lekker.

foto: opoe en opa Bijenhof met hun gezin begin 30er jaren

Ach het schiet me ineens te binnen: Het eet geen brood. Het was de lijfspreuk van oom Paul, de vader van Nies. De man die Ben indertijd toestond met zijn dochter te trouwen met de woorden: ‘Voor een fles Bokma mag je d’r hebben’. Die ook wanneer de beslissing genomen moest worden of er iets wel of niet bewaard moest worden placht te zeggen: ‘Het eet geen brood’. En dan verdween de deken/ kussen/ stoel naar de zolder. Op die manier heb ik ons gewatteerde dekentje gescoord toen tante Catrien wat later naar haar bejaardenwoning ging. Daar was geen zolder of vliering meer. Wij kregen een paar prima kussens, een wollen deken en dat bewuste gewatteerde dekentje waaronder ik al heel wat middagslaapjes heb gedaan en die we dubbelgevouwen gebruikten op het veldbed als zachte ondergrond voor Robin of Eva. Leuke schoonvader ook. Wanneer hij met tante Catrien vanuit Zoetermeer een weekend bij Ben en Niesje ging logeren , kwam hij met z’n tasje de kamer binnen en plantte die tas naast de lievelingsstoel van Ben. Zo,… die had hij dan alvast gereserveerd. Als Ben dan zei: ‘Pa, dat is wel mijn stoel’, antwoordde hij steevast: ‘Maar nu is hij van mij’. Die stoel zat niet alleen het prettigst, maar stond ook precies goed om tv te kijken zonder je nek te hoeven verdraaien. Thuis was hij net zo ontspannen. Wanneer hij boven kwam vanuit de winkel beneden, stonden z’n pantoffels klaar. Na het eten zei hij: ‘Ik maak nu plaats voor de vrijwilligers’ en hij haastte zich met zijn sigaartje naar zijn plek voor de tv.
Toen ze naar Hattem verhuisden hebben ze eerst nog drie maanden bij Ben en Nies gewoond. Ach.. ze hebben het heel gezellig gehad, maar ik denk toch dat Ben blij was dat hij z’n stoel weer terug had.

Foto: Ik denk ergens eind 70er jaren. Hier wordt een glaasje gedronken op de verjaardag van moeder Siet

We zien de kleinkinderen niet meer zo vaak, maar de band die we samen hebben blijft voor altijd. Die hebben we opgebouwd tijdens hun jonge jaren toen ze regelmatig bij ons over de vloer kwamen. Veel spelletjes gespeeld en elke vakantie gingen we op stap. Zo ging Robin ook eens mee naar de camping. Het was in dezelfde tijd toen Ben een nieuwe heup had gekregen in het Isala.

2009- Een herinnering:
‘Oma, hebben jullie een schaakspel?’ Daar zal je het hebben, nu val ik door de mand. Ik kan nl niet schaken. Ooit heb ik een poging gedaan toen onze jongens nog op de lagere schoolleeftijd waren. Dat werd een mislukking, ook omdat Gerhard er al snel een kei in bleek te zijn. Die schaakte er wat af. Van Cyril onze buurjongen in Hengelo leerde hij de kneepjes van het vak. Op school won hij alles en met de schaakgroep van de Marnixschool kwam hij in Hengelo goed voor de dag. Vriend Ipe heeft hij eens een weekend lang zitten tergen met dit spel, want Ipe gaf dat maar zo niet op.
Nu wil Robin dus graag schaken. Ook hij speelt het wel met buurjongen Yoeri. Ik heb begrepen dat hem dat eveneens goed af gaat.
Vanmiddag werd er dus een schaakbord gekocht en daarna, zelfs tijdens de pizza, zaten Wim en Robin al in een spel verdiept. Dit laat ik met liefde aan Wim over.
Zonet hebben we gezellig met wat drinken en een bakje chips naar de dvd van Een brief voor de Koning zitten kijken, ook al een favoriet boek van Gerhard vroeger.
En verder deze week? We gaan nog naar de boerderij. Johan leg de overal maar klaar!

Het is net of je weer thuiskomt wanneer we op De Boomgaard aan rijden. Die voortent was nog even een karwei, maar met die handige kleinzoon van ons scheelde het weer. Hij was op tijd voor het melken en ligt net in bed na me verslagen te hebben met kaarten. De beide honden liggen bij hem in de voortent en de wekker staat ingesteld op half 7.
Er staan hier een heel stel tentjes van een groep van de Scouting die het Pieterpad lopen. Morgen lopen ze opnieuw 27 km. Het Pieterpad loopt hier vlak langs. Je kunt zo bij het Praothuus even bijkomen als het ware.
Wij doen dat hier, al is het maar voor even.
Morgenvroeg staat Robin weer in de bekende rode overal in de melkput. Hij geniet!
Er is hier heel wat te beleven voor Robin. Eerst gaat hij hand- en spandiensten verrichten in de melkstal. Dan gauw eten en even later komt de vrachtauto met de beide kooien voor het bekappen er aan en haast hij zich weer naar de stal. Het is nog een hele klus om de koeien in de kooien te krijgen. Als ze er een keer inzitten gaat alles bijna automatisch. Het bekappen gaat met een soort slijpmachine en dan hoeft er alleen nog ontsmet te worden. Robin mag helpen om ze aan de buitenkant een halster van touw om te doen als ze eenmaal vastgezet zijn. Hij glimt van trots. Intussen ga ik naar tante Jo om de fotoboeken om te ruilen. Morgen kan ik weer aan het kopieren met de foto’s die me aanspreken.
Natuurlijk vanmiddag even naar Diny en nu zit ik even bij Wim die zich vermaakt bij de Tour de France in de recreatieruimte. Robin? O die maait het gras. Wat zal die slapen vannacht.
“Misschien komen we morgen op de terugweg even bij jullie aan”, zei Wim gisteren toen hij zijn broer Ben aan de telefoon sprak. “Denk je dat je thuis bent”? Grapjurk!

Tja… Queen Elisabeth, 96 en 70 jaar Queen. Wat een mensen wilden er bij zijn om een glimp van haar op te vangen. Ik ken haar alleen van foto’s met pakjes en jassen in alle pastelkleuren van de regenboog. Ik heb me laten vertellen dat de Engelsen haar het liefst in een knalgele outfit zien zoals ze droeg bij de huldiging van een Engels voetbalteam. En over het feit dat koningin Juliana haar persoonlijk belde over haar afstand van de troon ten gunste van haar dochter Beatrix, had ze maar een opmerking: typical Dutch.
De ellende na het overlijden van Diana lijkt naar de achtergrond te zijn geraakt en de nieuwe generatie helpt daar bij, zo schijnt het.
Toen we ooit in een B en B in Drumbeg belanden boven in de Highlands werden we door het echtpaar uitgenodigd om die avond bij hen door te brengen. Hij was huisarts geweest in Inverness die weer teruggekeerd was naar zijn geboortestreek en ze wilden op hun afgelegen plek met prachtig uitzicht op de Noordzee graag wat gezelligheid en hadden zich aangemeld voor B en B gasten. Hij zat op de praatstoel en vertelde dat hij de landing in Normandie had meegemaakt en zelfs door Nederland was getrokken tot aan Groningen toe. Hij was dus een van onze bevrijders. Ons gesprek kwam op onze koningshuizen. Zijn vrouw vertelde over de Queen die een paar jaren daarvoor een brug verderop had geopend. Ze kon het beeld van die kleine Queen met haar regenkapje in de stromende regen niet vergeten.
En daar moest ik vandaag even aan denken.

Foto: Orkney, het noordelijkste van Groot Brittannie dat wij bezochten: Scara Brae en The Ring of Brogar

Vanmiddag was Ria weer present. Na onze week op de Boomgaard gingen zij nog even door met kamperen. Zij en haar Jan hebben hun 40 jarig wegens corona uitgestelde huwelijksfeestje op ludieke wijze gevierd op camping De Berenkuil in Grollo. Dat was extra leuk omdat ze daar vroeger heel wat zomers als gezin doorbrachten. Nu bivakkeerden ze er met alle 4 kinderen met hun gezin, inclusief de vier kleinkinderen, in huisjes en caravan. We hebben foto’s bekeken en verhalen gehoord.
Ria nam mijn laatst gescoorde boek Phoenix van Bert Wagendorp mee. We bespraken de vreselijke brand en de reddingspogingen op het schip op Lake Michigan. Daar gingen kapitein en bemanning niet allemaal als laatsten van boord, zoals dat hoort. Het bracht Wim op een herinnering die ik nog nooit van hem hoorde in de afgelopen 59 jaar die we elkaar al kennen. Hij begon ooit als scheepswerktuigkundige op de MS Celebes en de MS Borneo bij de Mij Nederland, beiden vrachtschepen met passagiersaccommodatie.. Hij vertelde over kapitein Morzer Bruijns die een bootje had gemaakt van een uitgeholde boomstam en die uitprobeerde toen ze ergens stil lagen. Het bootje dreef af en hij kon met geen mogelijkheid meer terugkomen door de stroming. Toen liet de bemanning een motorreddingboot te water om de kapitein weer op te kunnen pikken. Deze gezagvoerder bij de Mij Nederland was geliefd en liet zich zeker niet inpalmen door bepaalde dames aan boord die in de ban waren van deze sympathieke kapitein. Wim vond het trouwens niks op een schip met passagiers en vervolgde na de volgende studie zijn carriere op een vrachtschip. Daar hoefde hij zich niet ‘pakkie deftig’ uit te dossen in zijn vrije uren. Hij maakte bij de MIJ Nederland eens mee dat de scheepshond getraind was om te blaffen als je je op slippers of in andere outfit dan was toegestaan rondliep. Toen we trouwplannen hadden was Wim heel duidelijk, hij wilde niet in uniform trouwen. Had ik wel leuk gevonden maar dat maakte geen indruk….

Foto: Singapore, ik denk 1960. Wim en collega’s scoorden leuke rotanstoelen voor thuis. Ze hebben lang bij zijn moeder gestaan voor ze bij ons kwamen. Wim rechts. Ineens valt het me op dat Robin veel van hem weg heeft.