admin

Nu ik de beide memoires van uncle Heurmen vergelijk zie ik dat de Nederlandse versie veel uitgebreider wat betreft zijn jeugd en de achtergrond van zijn ouders en het ontstaan van de Boskamp. Het lijkt speciaal geschreven voor zijn broers en zussen. Als oudste heeft hij natuurlijk meer herinneringen aan die begintijd dan b.v. Bram en Mies. En dat blijkt toch interessant. Hij schrijft het wel op oudere leeftijd maar zijn geheugen zal nog prima geweest zijn.

De titel van deze speciaal voor hen geschreven autobiografie is:
1925. America, het land van de onbegrensde mogelijkheden.
Als kind hoorde ik mijn vader vertellen over zijn verlangen om samen met zijn broer Hendrik naar America te gaan als ze ouder zouden zijn. Er waren er al veel uit de buurt naar America vertrokken, zo ook de jongens van Levenkamp waar mijn vader mee op zondagsschool ging.
De oudste twee jongens van Levenkamp die op een boerderij van het kasteel De Wildenborch woonden moesten na de lagere school voor het kasteelheer komen werken.
Ze hadden gehoord over anderen die in Michican waren aangekomen. Deze lieten de beide Levenkamp jongens overkomen. De Levenkamps werkten een paar jaar in Wisconsin en hoorden toen dat er in het westen meer ruimte was. Daarom vertrokken de beide Levenkamps naar het westen en kochten met gespaard geld een farm van 4 of 5 mijl ten westen van Sioux Centre.
Na een paar jaar lieten ze hun ouders ook overkomen met 3 of 4 jongere broers. Nadat die gewend waren vertrokken 4 van de 6 Levenkamp jongens naar Zuid Dakota om zich daar te vestigen.
De oudste Teunis en zijn broer Jan kochten 160 acres bij Volga South Dakota. Met wat hulp bouwden ze daar een huis om in te wonen en een stal voor vee en paarden, want op elke farm moet je wel 5 paarden hebben om met een 2 scharige ploeg die nieuwe prairiegrond om te ploegen om daar graan op te kunnen verbouwen.
Teunis Levenkamp was een liefhebber van paarden en had er ook een hengst bij gekocht om zijn merries te laten dekken.
Voor het werk op het land had je 4 paarden nodig en voor het ploegen 5. Mais planten en graan zaaien kon ook met 2. Als het graan gemaaid werd met de zelfbinder weer met 4.
Albert Levenkamp had een farm gekocht met een huis en wat bijgebouwen Hij trouwde als enige van de Levenkamps, met Nettie van der Waal. Zij was met haar ouders en kinderen ook naar Volga gekomen vanuit Rotterdam.
Teunis en Jan voelden zich niet erg thuis in deze omgeving waar weinig Nederlanders woonden en verhuisden na een paar jaar terug naar Iowa in de buurt van Orange City waar veel Nederlanders woonden. Ze verhuurden hun plaats in Volga in 1923 aan een schoonzoon van Rutgers, die een sigarenwinkel had. Deze vertelde aan Levenkamp dat hij een schoonzoon had, een tuinman in Apeldoorn die graag wilde boeren. Deze kwam over en huurde die farm van Teunis en Jan in Volga.
En toen mevr. Rutgers in Nederland op bezoek kwam vanwege de erfenis van een kinderloze oom en tante bezocht ze ook de rijke mensen waar Hanna voor werkte. Hanna vertelde haar over haar broer die graag naar Iowa wilde emigreren. Dat raadde mevr. Rutgers erg af. Het moest daar in de zomer zo heet zijn dat je er ’s nachts niet door kon slapen. Ze vertelde verder dat ze nu in South Dakota woonde waar de zomers koeler waren. Ze raadde Hanna aan om een brief te schrijven naar haar schoonzoon die nu de farm van de Levenkamp broers huurde. Deze Niessink zou wel een knecht kunnen gebruiken en ze gaf Hanna zijn naam en adres.

Foto: De Levenkamp jongens in 1932 toen opa hen opzocht tijdens zijn verblijf bij Herman

Op de bewuste reunie maakten ze deze foto van Jo en Herman bij de Wildenborchse Kapel. Het zou niet de laatste keer zijn dat hij zijn familie bezocht.

Er is nog materiaal van de familie van onze voorouders op de Boskamp dat ik nog niet allemaal gezien had. Zo kreeg ik van Diny een grote envelop mee met, behalve een schrift met gedichtjes van Dina en krantenknipsels over opa, ook de memoires van ome Herman. Nu in het Nederlands, het Nederlands van iemand die toen al 60 jaar in de USA heeft gewoond. Het was bedoeld voor zijn Nederlandse familie.
In eerste instantie dacht ik dat ik de memoires voor niks had zitten vertalen die Harold me toestuurde. Toen hij voor het eerst samen met vader Herman Nederland bezocht in 1996 kwam de familie in de Wildenborchse Kapel bij elkaar om meteen ook de verjaardag van tante Jo te vieren. Ik ontmoette daar Harold voor het eerst en vertelde hij over dit boek over het leven van vader Herman en beloofde mij een exemplaar toe te sturen, de Engelse versie. Ik waardeerde dat en toen ik ze in de brievenbus vond kon niet stoppen met lezen.
Maar toen ik nu deze Nederlandse versie van de memoires bekeek waren die niet erg geschikt om iets mee te doen. Dit was daardoor voor de Nederlandse familie niet zo gemakkelijk leesbaar.
Het boek zoals het later geworden is had inderdaad de nodige verzorging gehad en mooi ingedeeld in hoofdstukken, dus veel beter leesbaar. Ik kreeg er bovendien een flinke aanvulling bij door verder te vertellen over zijn kinderen en kleinkinderen en zijn latere bezoeken aan zijn Nederlandse familie. Herman beschreef ook verschillende tripjes met een aantal van hen door Europa.
Er was thuis in Iowa een bevriende dame die er voor hem zo’n mooi en overzichtelijk geheel van had gemaakt. Mijn vertaling was dus toch niet voor niets geweest en is, hier en daar ingekort, te lezen in mijn eerste boek Uit het Leven van een Achterhoekse in Drenthe. En op deze website. Kijk onder NIEUWS waar het te vinden is op weblog 2.
Ik heb vanavond de Engelse versie van de autobiografie van Herman- America, the Land of Opportunity, er nog even bij gepakt en ontdek de brief die hij er zelf bij gevoegd had in 1996. Hij had mijn brief aan Luella en Harold gelezen en dacht toen dat hij ons ook wel in het Engels kon schrijven. Dat bleek hem inderdaad beter af te gaan dan het Nederlands van lang geleden.

Foto: Herman voor zijn geboortehuis het Boevinck (Henk Braakhekke)

Een paar jaar geleden werd onze vloer vakkundig geschuurd en in de olie gezet. Een gelakte vloer is ook niet alles. Ik herinner me nog onze eerste kennismaking met een splinternieuwe gelakte essen vloer aan de Kuifmees die meteen twintig lange krassen kreeg. De toen nog jonge Laska vloog de bocht om naar de voorkant van de kamer en zijn nagels waren scherp. Nu kozen we voor het parket aan het Schoolpad dus voor olie op deze massieve beuken vloer. De parketteur deed dat de eerste keer. Het werd heel mooi. Maar, je moet dat wel herhalen. Dat werd dus met de knieen op een kussen door de zo leeg mogelijk gehaalde kamer kruipen. Je moet het een dag later nog wel even uitwrijven.
Ik wist meteen wat ik miste. De boenmachine die we in Hengelo hadden, daar hadden we dat ouderwetse parket dat in de was gezet werd. Helaas, die boenmachine verkochten we aan de nieuwe bewoners van Marnixstraat 40. Nu heb ik wel een stuk schapenvacht, ooit was het de zitting van een autostoel, blijkt heel geschikt om te wrijven. Maar om weer op de knieen over de vloer te moeten? Dan maar vastmaken aan de bezem? Tja, hoe maak je die vast aan je bezem? Ik kreeg toen de volgende tip. Maak een touw aan de vacht en met een kind of de hond er op trek je die door de kamer. Jammer, ik heb geen kind meer in huis die in is voor zo’n leuk spelletje en Storm zie ik dat niet ondergaan, he Storm? Die komt aanlopen met een knuffel in de bek,…. mag ik mee gaan gooien.
Intussen is onze vloer al aan een nieuwe beurt toe. Bij Gerhard en Judith glimt de essen vloer uit 1984 nog prachtig, is intussen ook geolied.

Hier was het feestje.
Het is me wat. Ons jongste schoonzusje is nu 65 jaar en vandaag vierden we het met hen mee. Anneke en Diny hadden zich opgeworpen om het cadeau te organiseren en waar kun je beter terecht dan in een zaak met heel veel bloemen want daar houdt Joke van.
We hadden er een dag voor uitgetrokken om de feestelijkheden bij te wonen en begonnen maar in Eefde. Wouter was er, net terug van de rijvereniging. Zoals jullie misschien weten is deze familie fan van paarden en paardrijden. Zowel Ben als Diny die elkaar op de vroegere rijvereniging bij kasteel de Kieftskamp ontdekten, als hun nazaten. Wouter is een fanatiek rijder en ook kleindochter Sascha komt graag een dagje naar Eefde om paard te rijden.
’s Middags was het de tijd voor Joke en Johan. Het was duidelijk dat we niet de eerste feestgangers waren. De dag ervoor hadden ze al gevierd met kinderen en kleinkinderen en het plakkaat dat ze vervaardigd hadden deden een grappig boekje open over de karaktereigenschappen van hun moeder en oma! Leuk hoor! Het werd een ontspannen middag met de Egginks. ’s Avonds zou het een Haaringsfeestje worden. We konden niet vertrekken voor we de bakprestaties van Johan hadden geproefd. het waren heerlijke kroketten.
Nou Joke, je weet zo in elk geval dat je deze mooie mijlpaal 65 bereikt hebt. En mooi dat wij er bij waren.

Een van mijn stukjes van 5 jaar geleden, toen Bram nog leefde en wij de hoop hadden dat het toch goed kon komen met Mark, achteraf tegen beter weten in. We hadden een prachtige week in Bergen en namen de gelegenheid om Bram in Durgerdam op te zoeken. De week erop werd de donkerste week in ons leven.
En het is pas 5 jaar terug!
Ik weet niet waarom het afscheid een paar maanden later van onze laatst levende oom zo’n indruk op me maakte. Omdat het de laatste was? Of omdat hij zo’n bijzondere man was met een groot hart en veel creativiteit.
Ik ben niet de enige die dat vond. De rest van de neven en nichten zullen het beamen net als de mensen in zijn omgeving.
25-2-2017
Een paar dagen Bergen kan niet zonder een bezoekje aan oom Bram. We treffen hem gezond en wel aan. Als je vraagt hoe het met hem is moet hij even nadenken. Eigenlijk wel goed, de rust is er na het overlijden van Betty, maar wat voelt hij zich alleen.
Tja… wel vier katten om hem heen, kat Marieke heeft zich al de tijd dat wij er waren op de magnetron geposteerd. Twee katten slapen bij hem in bed. Dirk is een egocentrisch beest, vindt Bram. Die wil het alleenrecht en stuurt de anderen met flinke halen van zich af als hij bij Bram op schoot zit. Er lopen nog drie kippen en een haan buiten. De haan kijkt me venijnig aan door het raam, ‘Jij hoort hier niet’, maak ik er uit op. Hij heeft de pest aan de buurman die hij steeds aanvalt en die daarom een hark hanteert als hij naar Bram komt. Het belooft niet veel goeds als ik me buiten zou wagen.
Voorlopig drinken we koffie en praten heel wat af, over vroeger, de familie, zijn en ons leven. Het is een zeer bijzondere oom van ons, deze oom Bram. Ik mag een paar boeken uitzoeken die er staan omdat Betty zo van lezen hield. Bram houdt het bij de kranten. Ik mag er net zo veel uitzoeken als ik wil. Dat beloven we voor een volgende keer. Bram heeft veel interesse in het boek in wording van deze Achterhoekse in Drenthe en dat doet me goed. Jammer dat we zover weg wonen, van onze oom Bram, de filosoof.
Buurvrouw Kim houdt hem wel aan de gang, want Rust Roest. Hij is gevraagd om vogelhuisjes te maken. We gaan niet al te laat weer richting Bergen want we willen aan zee zijn als de storm komt….. Nu we er toch zijn.

Foto: Bram aan de weer in zijn kleine keukentje

We hadden deze week al benzine getankt want de komende week gaan we er een paar keer op uit. Dit keer was het voor 90 euro. Ik moest even denken aan de tijd dat we op de Boomgaard een auto kregen. Het was vaste prik. Mama tankte altijd voor een tientje en dat was dan in guldens. Reken maar uit.
Als de oorlog in het oosten door blijft gaan zal de benzineprijs zeker verder stijgen.
En er is meer veranderd door de jaren heen.
Ik weet nog dat mijn eerste maandsalaris 300 gulden was in 1962. Ik was 19 en kreeg nog jeugdsalaris en het telde niet eens mee voor pensioenopbouw. Maar ik deed wel hetzelfde werk als de collega’s dames en heren. Het kostte mij waarschijnlijk meer zweetdruppels dan hen in mijn eerste jaar. Mijn eerste klas had 43 leerlingen, allemaal 6 of 7 jaar. Ik herinner me dat ik het eens beschreef als een jaar van bloed, zweet en tranen nadat ik mijn vingers tussen een deur had gekregen.
Maar toen kwam Wim. Ik meldde hem aan bij een volgend weekendbezoek aan thuis met de woorden: Als Mohammed niet naar de berg komt, komt de berg wel naar Mohammed. En toen nam ik Wim voor het eerst mee. En als ik denk aan de aankondiging van mijn verkering van moeder Coba aan haar zussen moet ik vanzelf weer glimlachen: ‘Hetty hef een zeevaarder’.

Diny voor ons Opel Kadetje omstreeks 1960

In deze tijd van het jaar denk ik terug aan de mooie tripjes die we maakten met Johan en Joke. De eerste keer was in 2013 en gingen we naar de Algarve in Portugal. We hebben alle excursies gedaan die we konden vinden en doken zo onder in de schoonheid en de cultuur en het mooie weer van de Algarve. Het werd extra gezellig omdat ook Ben en Diny in diezelfde tijd dichtbij een appartementje gehuurd hadden en we veel samen optrokken. Die ene excursie bleef me bij. Dat was een zgn. jeep safari. Onze chauffeur nam de vreemdste afslagen met de jeep. Zomaar door een greppel het bos in en de bult op tot we eindelijk tot rust kwamen op een mooie plek met uitzicht.
Ik kon er niks aan doen. Ik heb er wat af gegild. Martien Meiland was er niks bij.
Toen Joanne later eens vroeg wat ze toch beslist zou moeten doen in de Algarve zei ik: ‘Een jeep safari, vergeet je nooit meer.’
Op de laatste excursie in de Algarve vertelde onze gids Vasco het verhaal van de haan van Portugal, eigenlijk de haan van Barcelos. Er zijn verschillende versies van maar ze komen op hetzelfde neer. Ik vertel de versie van Vasco.
Lang geleden was een pelgrim op weg naar Santiago de Compostella. Hij was moe en hongerig toen hij in de noordelijke plaats Barcelos aankwam. Hij werd gastvrij ontvangen door een familie. Hij kreeg er een heerlijke maaltijd en een fijn bed voor een goede nachtrust. De volgende morgen was het echter heel anders. Die nacht was er kostbaar zilver gestolen van de familie en omdat hij de enige vreemdeling was werd hij gevangen genomen. Hij moest voor de rechter verschijnen en al zei hij telkens dat hij onschuldig was, het hielp hem niet en werd veroordeeld tot de dood door de strop. Terwijl hij werd weggevoerd kwam hij langs de plek waar de rechter lekker zat te eten. Een gebraden haantje stond voor hem op tafel. De pelgrim vertelde nogmaals dat hij onschuldig was, maar het hielp hem niet. Toen zei hij tot slot: ‘U kunt me nu wel niet geloven maar straks als u die haan aanprikt zal de haan gaan staan en drie maal kraaien. De veroordeelde pelgrim werd weggebracht naar de dodencel en zou opgehangen worden. Op het moment dat dat gebeurde prikte de rechter de haan aan. Die stond op en kraaide drie keer. Toen hij besefte dat hij een onschuldige had berecht en stuurde hij snel iemand naar de gevangene die op dat moment zou worden opgehangen. Het was maar net op tijd. Sinds die tijd is de haan van Barcelos een typisch beeld geworden van Portugal.
Het staat voor deze drie dingen: rechtvaardigheid, geluk en geloof.

Gerhard was al geboren aan de Eyerdijkin Hattem waar we inwoonden bij juffr. van der Meulen, maar nu Wim zijn werkzame leven zoals gepland echt om ging gooien verhuisden we naar Aalten waar Wim servicemonteur zou worden bij Staalkat, een fabriek die eiersorteer – en inpakmachines fabriceerde. Ik was al verhuisd de verhuiswagen van Bart Keijl en zwager Ben ging mee om lampen op te hangen en meer klusjes te doen die bij een verhuizing horen. Vriend Albert Sobering werkte bij een stoffeerdersbedrijf en wilde graag de vloerbedekking leggen. Ik had hem gewaarschuwd dat Aalten voor hem niet naast de deur lag maar Albert kwam opmeten. ‘Foi foi wat een ende weg woont jullie daor’, sprak Albert.’
‘Had ik toch ezegd, Albert, wat dach ie dan waor Aalten lag’?
‘Och ik dache ergens achter Oeken’, zei hij. Maar Albert legde een keurige vloer door het hele huis. Wim kwam een dag of 10 na de verhuizing regelrecht vanaf zijn schip de Liberiakust naar Aalten. Hij kon warempel meerijden met een buurman twee huizen verderop die zijn zoon kwam ophalen.
En zo begon een nieuwe periode van ons leven samen. En toen kwam Rick, tenminste ik had een vermoeden dat ik zwanger kon zijn.
Er was begin 1967 nog geen sprake van echo’s of zwangerschapstesten. Dus ging ik naar de nieuwe huisarts. Als ik inderdaad zwanger zou zijn van ons tweede kind zouden we ’s avonds kip eten. Ja, je verzint wat. Ik deed mijn verhaal en je raadt nooit wat ie zei.
‘Wacht nog maar een maand, dan weet je het zeker’. Tja, zo was dat toen in 1967.
Ondanks die stomme uitspraak aten we die avond kip.

Meer dan een halve eeuw geleden sprong een jongeman in een donkerblauwe duffelse houtje touwtje jopper spontaan van z’n fiets toen ik tussen de middag langs de Grote Gracht in Hattem liep op weg naar de van Heemstraschool, waar ik toen sinds een half jaar les gaf. Als we na schooltijd op het plein als collega’s volleybal speelden hing hij over het hekje tussen het ouderlijk huis van de fam. Van der Kolk en het schoolplein en keek toe. Hij werd er al gauw bijgehaald want een geoefend volleyballer konden we er wel bij gebruiken. We hadden ook al eens gepraat na schooltijd als hij voor zijn oom Anton, die er concierge was, de school controleerde. Hij had in die tijd studieverlof. Deze Wim overviel me met die plotselinge sprong naast zijn fiets en stelde meteen de vraag: ‘Heb je zin om met me naar de film te gaan?’
Ik kon van schrik alleen nog uitbrengen: ‘Welke film is het?’ Het bleek De overval te zijn, een film over de bevrijding van en door verzetsmensen in een gevangenis in Assen in de 2e Wereldoorlog. Later hoorde ik dat een van zijn ooms bij de echte overval betrokken was geweest, Jaap Boersma was zijn naam in het verzet. De film kon er bij mij mee door en we hadden een leuke avond in de Buitensocieteit in Zwolle met koffie na in een bruin café, Suisse.
Je weet natuurlijk niet hoe zich zoiets gaat ontwikkelen, maar ik had blijkbaar een vooruitziende blik en heb kaartje plus suikerzakje van deze gebeurtenis bewaard. De onderste foto is van Wims hut op de ‘Liberiakust’, een van de schepen van de Hollandse Stoomboot Mij, waarop hij een paar maanden later zou gaan varen.
Onze prille vriendschap maakte blijkbaar zo’n indruk op mijn collega’s dat ze bij een personeelsavondje een tekening van ons tweeen presenteerden met het onderschrift- in navolging van Julius Caesar’s Veni Vidi Vici-:
Zij kwam, zij zag, zij overwon
Niemand van ons die het vlugger kon.

Het was afgelopen week 59 jaar geleden dat we dit eerste uitje samen hadden en er zouden er nog heel wat volgen.